آزمایش خون RBC یا همان آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون، تعداد گلبول های قرمز موجود در نمونه خون را اندازه گیری می کند. این آزمایش بخشی از مجموعه ای از آزمایش ها به نام شمارش کامل سلول های خون (CBC) است که انواع و نسبت سلول های خونی موجود در نمونه خون را به همراه عواملی مانند هموگلوبین (پروتئینی در گلبول های قرمز که اکسیژن را حمل می کند) اندازه گیری می کند.
آزمایش شمارش گلبول های قرمز (RBC) می تواند به تشخیص انواع مختلف کم خونی کمک کند، حالتی که در آن یا تعداد گلبول های قرمز یا سطح هموگلوبین خیلی پایین است. همچنین می تواند شرایطی را که در آن تعداد گلبول های قرمز به طور غیر طبیعی بالا است، مانند کم آبی بدن یا نوعی سرطان خون به نام پلی سیتمیا ورا، تشخیص دهد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی
آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC)
آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC) آزمایشی است که تعداد گلبول های قرمز خون شما را مشخص می کند.
گلبول های قرمز در مغز استخوان، یعنی بافت اسفنجی درون استخوان های بزرگ بدن، ساخته می شوند. این سلول ها حاوی هموگلوبین هستند؛ یک پروتئین غنی از آهن که وظیفه دارد اکسیژن را از ریه ها به تمام سلول های بدن منتقل کند.
سلول های بدن برای رشد، تکثیر و تولید انرژی به اکسیژن نیاز دارند تا عملکرد طبیعی داشته باشند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟
اگر تعداد گلبول های قرمز بالاتر یا پایین تر از حد نرمال باشد، معمولاً می تواند نشانه ای اولیه از یک بیماری زمینه ای باشد. بنابراین، انجام این آزمایش ممکن است امکان شناسایی و مداخله درمانی را پیش از ظاهر شدن علائم بالینی فراهم کند.
گلبول های قرمز حاوی ماده ای به نام هموگلوبین هستند که اکسیژن را در سراسر بدن منتقل می کند.
میزان اکسیژنی که به بافت های بدن شما می رسد، بستگی به تعداد گلبول های قرمز و عملکرد آن ها دارد.
آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC) معمولاً به عنوان بخشی از شمارش کامل سلول های خونی (FBC) انجام می شود.
زنان معمولاً نسبت به مردان تعداد گلبول های قرمز کمتری دارند و این مقدار با افزایش سن کاهش می یابد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش سرطان
کاربرد آزمایش خون RBC
آزمایش شمارش گلبول های قرمز (RBC) به سادگی تعداد گلبول های قرمز (اریتروسیت ها) را در نمونه خون اندازه گیری می کند. وظیفه اصلی گلبول های قرمز (و هموگلوبین موجود در آن ها) انتقال خون اکسیژن دار به سلول ها و بافت ها است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
آزمایش RBC معمولاً همراه با زیر مجموعه ای از آزمایش های موجود در شمارش کامل خون (CBC) به نام شاخص های گلبول قرمز انجام می شود. این شاخص ها جنبه های مختلفی از گلبول های قرمز را ارزیابی می کنند، از جمله حجم گلبول های قرمز در نمونه خون (میانگین حجم سلولی یا MCV)، درصد گلبول های قرمز نسبت به سایر سلول های موجود در نمونه (هماتوکریت یا Hct) و غلظت هموگلوبین در نمونه (میانگین غلظت هموگلوبین سلولی یا MCHC) .
انجام این آزمایش ها و مشخص شدن تعداد گلبول های قرمز، نه تنها می تواند به تشخیص اختلالاتی که باعث افزایش یا کاهش تعداد گلبول های قرمز می شوند کمک کند، بلکه سرنخ هایی درباره علت احتمالی این مشکلات نیز ارائه می دهد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی برای زنان
درنتیجه آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC) تقریباً همیشه بخشی از آزمایش شمارش کامل سلول های خون (CBC) است؛ مجموعه ای از آزمایش ها که تعداد و انواع سلول های موجود در خون شما را اندازه گیری می کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش پاپ اسمیر: کاربرد، نحوه انجام و تفسیر نتایج
اندازه گیری RBC برای کمک به تشخیص اختلالات مربوط به گلبول های قرمز به کار می رود، مانند کم خونی (آنمی)؛ وضعیتی که در آن بدن شما گلبول های قرمز سالم کافی تولید نمی کند.
علائم کاهش تعداد گلبول های قرمز(کم خونی)
- خستگی
- ضعف
- سردرد
- تنگی نفس
- سرگیجه
- رنگ پریدگی پوست
- تپش قلب
- سردی دست ها یا پاها
- زخم های زبان
- کاهش تمرکز
مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی
علائم افزایش تعداد گلبول های قرمز(اریترواسیتوز)
- خستگی
- سردرد
- خارش
- درد مفاصل
- درد شکم
- قرمزی صورت
- تورم و قرمزی دست ها یا پاها
- تاری دید
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های مقاربتی (STD) با تفسیر نتایج
چرا به آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون نیاز داریم؟
این آزمایش معمولاً به عنوان بخشی از آزمایش شمارش کامل سلول های خون (CBC) در چکاپ های روتین انجام می شود. همچنین در شرایط خاص، مانند دریافت درمان هایی نظیر شیمی درمانی که می توانند بر تعداد سلول های خونی تأثیر بگذارند، یا برای پایش بیماری هایی مانند بیماری مزمن کلیه، و نیز در صورت وجود علائمی که نشان دهنده تعداد غیر طبیعی گلبول های قرمز هستند، انجام آن ضروری خواهد بود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش HPV: انواع، تشخیص و نحوه انجام
علائم تعداد پایین گلبول های قرمز ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تنگی نفس
- ضعف یا خستگی
- سردرد
- سرگیجه
- آریتمی (اختلال در سرعت یا ریتم ضربان قلب)
- رنگ پریدگی پوست
علائم تعداد بالای گلبول های قرمز ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سردرد
- سرگیجه
- مشکلات بینایی
نحوه انجام آزمایش حون RBC
یک متخصص مراقبت های بهداشتی یا تکنسین آزمایشگاه، با استفاده از یک سوزن ظریف، نمونه ای از خون شما را از وریدی در بازو می گیرد. پس از وارد کردن سوزن، مقدار کمی خون در یک لوله آزمایش یا ویال جمع آوری می شود. ممکن است هنگام ورود یا خروج سوزن، کمی احساس سوزش یا ناراحتی داشته باشید. این فرایند معمولاً کمتر از پنج دقیقه زمان می برد.
مطلب پیشنهادی: نحوه آمادگی برای آزمایش چربی خون: آیا نیاز به ناشتایی دارد؟
آیا برای انجام آزمایش خون RBC به آمادگی خاصی نیاز است ؟
برای انجام آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC) نیازی به آمادگی خاصی نیست.
آیا این آزمایش خطراتی دارد؟
آزمایش خون معمولاً با خطر بسیار کمی همراه است. ممکن است در محل ورود سوزن کمی درد، کبودی یا حساسیت ایجاد شود، اما این علائم معمولاً خفیف بوده و در مدت کوتاهی به طور خود به خود برطرف می شوند.
اندازه گیری تعداد گلبول های قرمز
تعداد گلبول های قرمز (RBC) بر حسب میلیون ها سلول در هر میکرو لیتر خون (میلیون/ میکرو لیتر) اندازه گیری می شود. این آزمایش نیاز به آماده سازی خاصی ندارد و نمونه خون از طریق سوزنی که به رگ بازو وارد می شود، گرفته می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: تشخیص، آمادگی، تفسیر نتایج
سپس گلبول های قرمز در آزمایشگاه با استفاده از یکی از دو روش زیر شمارش می شوند:
- آنالیزر هماتولوژیک مبتنی بر ایمپدانس (که در آن سلول ها از جریان الکتریکی عبور داده می شوند)
- توموگرافی انسجام نوری (که در آن سلول ها از پرتو نور عبور می کنند)
نتایج آزمایش شمارش گلبول های قرمز بر اساس بازه های مرجع تفسیر می شوند؛ این بازه ها محدوده ای از مقادیر بالا و پایین را شامل می شوند که اگر نتیجه فرد در این محدوده قرار گیرد، به عنوان مقدار طبیعی در نظر گرفته می شود.
محدوده های مرجع ممکن است بسته به آزمایشگاه یا موقعیت جغرافیایی کمی متفاوت باشند، اما به طور کلی بر اساس نتایج به دست آمده از ۹۵٪ افراد سالم در جمعیت تعیین می شوند.
تعداد نرمال گلبول های قرمز بر اساس جنسیت و سن متفاوت است، اما معمولاً به صورت زیر توصیف می شود:
- زنان بزرگسال: ۴.۲ تا ۵.۴ میلیون در میکرو لیتر
- مردان بزرگسال: ۴.۷ تا ۶.۱ میلیون در میکرو لیتر
- کودکان: ۴.۰ تا ۵.۵ میلیون در میکرو لیتر
مقادیر بالاتر یا پایین تر از محدوده های مرجع ممکن است نشانه ای از یک مشکل در سلامت فرد باشند. با این حال، باید در نظر داشت که عوامل مختلفی از جمله سن، جنس، ارتفاع محل زندگی، و شرایط موقت بدن می توانند بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند.
برای مثال، اگر در شهری با ارتفاع زیاد زندگی می کنید، تعداد گلبول های قرمز شما ممکن است با افرادی که در مناطق کم ارتفاع مانند سواحل دریا زندگی می کنند متفاوت باشد. به همین دلیل، محدوده های مرجع نمی توانند به عنوان مقادیر قطعی و مطلق در نظر گرفته شوند، بلکه بیشتر به عنوان راهنمایی کلی برای تفسیر نتایج به کار می روند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: تست های عملکرد، دلایل و تفسیر کامل نتایج
علل کاهش تعداد گلبول های قرمز
کاهش تعداد گلبول های قرمز به معنای کاهش سطح این سلول ها در خون است. این وضعیت ممکن است در شرایطی رخ دهد که مغز استخوان نتواند به میزان کافی گلبول قرمز تولید کند، یا گلبول های قرمز به سرعت از بین بروند و بدن قادر به جایگزینی آن ها نباشد، یا در مواردی که گلبول های قرمز پیش از موعد تخریب می شوند— فرآیندی که به آن همولیز گفته می شود.
علل احتمالی کاهش تعداد گلبول های قرمز شامل موارد زیر است:
- کم خونی
- خونریزی ناشی از آسیب
- سوء تغذیه، از جمله کمبود آهن
- بارداری
- مصرف الکل
- بیماری های مزمن مانند دیابت، HIV، یا بیماری کلیوی
- بیماری های خود ایمنی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید
- اختلالات ژنتیکی خونی مانند بیماری داسی شکل
- کم کاری تیروئید
- لوکمیا، نوعی سرطان خون
- مولتیپل میلوما، سرطان مغز استخوان
مطلب پیشنهادی: پنل لیپید (پروفایل چربی) چیست؟
علل افزایش تعداد گلبول های قرمز
افزایش تعداد گلبول های قرمز به معنای وجود تعداد زیادی گلبول قرمز در خون است. این وضعیت ممکن است زمانی رخ دهد که حجم مایعات خون کاهش یافته و در نتیجه غلظت گلبول های قرمز افزایش یابد. همچنین، این افزایش می تواند ناشی از شرایطی باشد که تولید گلبول های قرمز را بیش از حد تحریک می کند یا فرآیند طبیعی تخریب گلبول های قرمز قدیمی (همولیز) و جایگزینی آن ها با گلبول های جدید را مختل می سازد. علل ممکن افزایش تعداد گلبول های قرمز شامل موارد زیر است:
- کم آبی بدن
- بیماری قلبی مادرزادی
- نارسایی قلبی
- بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
- آسم کنترل نشده
- فیبروز ریوی
- داروهای تقویت کننده عملکرد مانند استروئیدهای آنابولیک یا اریتروپویتین (EPO)
- تومورهایی که اریتروپویتین ترشح می کنند، مانند هپاتوم و لیومیوم رحم
- پلی سیتمیا ورا، نوعی سرطان خون
- سرطان کلیه
- سرطان کبد
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: بررسی عملکرد کلیه، آمادگی و تفسیر نتایج
تفسیر نتایش آزمایش خون RBC
نتایج آزمایش نشان می دهد که تعداد گلبول های قرمز خون شما در محدوده طبیعی قرار دارد یا این که کمتر یا بیشتر از حد نرمال است. این اطلاعات می تواند به شناسایی وضعیت های مختلف سلامت و نیاز به بررسی های بیشتر کمک کند.
محدوده نرمال RBC به طور تقریبی به شرح زیر است:
- مردان – 4 تا 5.9 × 12^10 در لیتر
- زنان –8 تا 5.2 × 12^10 در لیتر
این محدوده ها فقط راهنما هستند و ممکن است بین آزمایشگاه های مختلف، متفاوت باشند.
نتایج آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون می تواند به تشخیص بیماری های مرتبط با خون کمک کند، مانند کم خونی ناشی از فقر آهن (زمانی که تعداد گلبول های قرمز کمتر از حد طبیعی است).
تعداد پایین گلبول های قرمز ممکن است نشان دهنده کمبود ویتامین های B6، B12 یا فولیک اسید باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش ویتامین ها و مواد معدنی بدن با تفسیر نتایج
همچنین می تواند نشانه خونریزی داخلی، بیماری کلیوی یا سوء تغذیه (زمانی که رژیم غذایی فرد به اندازه کافی مواد مغذی مورد نیاز بدن وی را تأمین نمی کند) باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون: انواع، علائم و تفسیر نتایج
تعداد بالای گلبول های قرمز می تواند ناشی از عوامل یا بیماری های مختلفی باشد، از جمله:
- سیگار کشیدن
- بیماری مادرزادی قلب
- کم آبی بدن (مثلاً به دلیل اسهال شدید)
- سطوح پایین اکسیژن خون (هیپوکسی)
- فیبروز ریوی (بیماری ریه که باعث ایجاد بافت اسکار در ریه ها می شود)
شرایطی که ممکن است باعث کاهش تعداد گلبول های قرمز شوند
شرایطی که ممکن است باعث کاهش تعداد گلبول های قرمز شوند عبارتند از:
- کم خونی
- لوسمی، نوعی سرطان خون
- سوء تغذیه، وضعیتی که در آن بدن کالری، ویتامین ها و/یا مواد معدنی لازم برای سلامتی را دریافت نمی کند.
- مولتیپل میلوما، نوعی سرطان مغز استخوان
- نارسایی کلیه
- از دست دادن خون ناشی از جراحت یا مشکلات دیگر
- اختلال مصرف الکل (AUD)
- بارداری
مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه اندازه گیری و تفسیر نتایج
شرایطی که ممکن است باعث افزایش تعداد گلبول های قرمز شوند
شرایطی که ممکن است باعث افزایش تعداد گلبول های قرمز شوند عبارتند از:
- کم آبی بدن
- بیماری قلبی
- پلی سیتمیا ورا، بیماری ای که باعث می شود مغز استخوان گلبول های قرمز زیادی تولید کند
- ایجاد زخم در ریه ها، اغلب به دلیل سیگار کشیدن
- بیماری های ریوی
- سرطان کلیه
- آپنه خواب، اختلالی که باعث م یشود در حین خواب چندین بار تنفس متوقف شود
استفاده نادرست از برخی داروها برای بهبود عملکرد ورزشی، مانند استروئیدهای آنابولیک، و همچنین زندگی در ارتفاعات بالا، می توانند موجب افزایش تعداد گلبول های قرمز شوند. این افزایش معمولاً ناشی از تلاش بدن برای جبران کاهش سطح اکسیژن در چنین شرایطی است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش روماتیسم مفصلی
اگر درباره نتایج آزمایش سوالی دارید، با پزشک خود مشورت کنید. او با در نظر گرفتن علائم، سابقه پزشکی و نتایج سایر آزمایش های خونی، نتایج آزمایش شمارش گلبول های قرمز شما را بررسی خواهد کرد.
آیا چیز دیگری هست که باید درباره تعداد گلبول های قرمز بدانیم؟
اگر نتایج آزمایش نشان دهد که تعداد گلبول های قرمز شما پایین یا بالا است، ممکن است نیاز به آزمایش های بیشتری داشته باشید تا پزشک بتواند تشخیص دقیق تری بدهد. این آزمایش ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
- آزمایش شمارش رتیکولوسیت ها، که تعداد رتیکولوسیت ها (گلبول های قرمز نابالغ یا در حال تکامل) را در خون اندازه گیری میکند. این آزمایش به ارزیابی عملکرد مغز استخوان کمک می کند و نشان می دهد که آیا بدن به میزان کافی گلبول قرمز تولید می کند یا خیر.
- آزمایش های آهن، که سطح آهن در خون را اندازه گیری می کند. آهن برای ساخت گلبول های قرمز ضروری است.
- آزمایش ویتامین B، که مقدار یک یا چند نوع ویتامین B در خون را اندازه گیری می کند. ویتامین های B برای ساخت گلبول های قرمز و حفظ سلامت بدن اهمیت دارند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
جمع بندی
آزمایش خون RBC برای اندازه گیری تعداد این سلول های حامل اکسیژن در بدن استفاده می شود. کاهش تعداد گلبول های قرمز که به آن کم خونی گفته می شود، یا افزایش تعداد آن ها که اریتروسیتوزیس نام دارد، می تواند نشان دهنده وجود یک بیماری باشد.
نتایج آزمایش شمارش گلبول های قرمز همراه با نتایج سایر آزمایش ها مانند شمارش کامل خون (CBC) و شاخص های گلبول قرمز، می تواند به محدود کردن علل احتمالی کم خونی یا اریتروسیتوزیس کمک کند.
