مقدمه: آزمایش روماتیسم یکی از روش های مهم برای تشخیص بیماری های خودایمنی و التهابی می باشد که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت های سالم حمله می کند. این آزمایش ها شامل بررسی سطح فاکتورهای التهابی، آنتی بادی ها و نشانگرهای خاص در خون بیمار هستند که می توانند به پزشکان کمک کنند تا نوع و شدت بیماری را مشخص کنند. انجام به موقع این آزمایش ها نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری و انتخاب درمان مناسب دارد. همچنین نتایج این آزمایش ها در کنار علائم بالینی و معاینه فیزیکی برای تشخیص دقیق تر استفاده می شوند.
تشخیص آرتریت روماتوئید (RA) در مراحل اولیه دشوار است، زیرا علائم و نشانه های آن مشابه بسیاری از بیماری های دیگر است. پزشکان برای تشخیص این بیماری به معاینه فیزیکی، تاریخچه پزشکی خانوادگی، چندین آزمایش خون و روش های تصویربرداری مانند عکس برداری با اشعه ایکس (X-ray)، ام آر آی (MRI) و سونوگرافی تکیه می کنند. تصاویر MRI و سونوگرافی می توانند علائم آرتریت روماتوئید را در مراحل اولیه نشان دهند و با مشخص کردن میزان آسیب مفاصل، به هدایت درمان کمک کنند.
آرتریت روماتوئید یک بیماری خود ایمنی است، به این معنا که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت های سالم پوشاننده مفاصل حمله می کند و باعث التهاب و درد می شود. تشخیص زودهنگام و دقیق RA این امکان را می دهد که درمان مناسب آن را به موقع آغاز کنید، از آسیب بیشتر به مفاصل جلوگیری شده و بیماری به مرحله بهبودی (رمیشن) برسد.
آزمایش روماتیسم چیست؟
آزمایش روماتیسم یکی از روش های اصلی برای تشخیص بیماری های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید می باشد. این آزمایش ها به پزشکان کمک می کنند تا وجود التهاب یا حمله سیستم ایمنی به مفاصل و بافت های بدن را شناسایی کنند. آزمایش روماتیسم شامل بررسی سطح فاکتور روماتوئید (RF)، آنتی CCP و سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR) می باشد که هر کدام اطلاعات مهمی در مورد شدت بیماری و پیشرفت آن ارائه می دهند. البته هیچ آزمایشی به تنهایی نمی تواند برای تشخیص قطعی استفاده شود و معمولا مجموعه ای از آزمایش ها و علائم بالینی در نظر گرفته می شوند.
یکی از رایج ترین بخش های آزمایش روماتیسم، اندازه گیری فاکتور روماتوئید است. این فاکتور نوعی آنتی بادی می باشد که در بدن برخی از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید تولید می شود. با این حال، مقدار بالای فاکتور روماتوئید همیشه نشانه بیماری نیست و در برخی افراد سالم یا مبتلایان به بیماری های دیگر نیز دیده می شود. به همین دلیل پزشکان برای تفسیر نتایج آزمایش روماتیسم همیشه به دیگر علائم بیمار و نتایج بالینی توجه می کنند.
یکی دیگر از آزمایش های مهم برای تشخیص روماتیسم، آزمایش آنتی CCP می باشد. این آنتی بادی بسیار اختصاصی تر از فاکتور روماتوئید است و وجود آن در خون بیمار معمولا نشانه قوی تری برای ابتلا به آرتریت روماتوئید محسوب می شود. ترکیب نتایج این دو آزمایش روماتیسم با بررسی سرعت رسوب گلبول های قرمز و پروتئین واکنشی C (CRP) می تواند اطلاعات دقیقی در اختیار پزشک قرار دهد. این شاخص ها به پزشک کمک می کنند تا شدت التهاب و پاسخ بدن بیمار به درمان را ارزیابی کند.
در نهایت باید گفت که آزمایش روماتیسم فقط بخشی از روند تشخیص می باشد و پزشکان برای نتیجه گیری نهایی باید معاینه فیزیکی، سابقه خانوادگی، علائم بالینی و تصویربرداری مفاصل را نیز در نظر بگیرند. همچنین لازم است بیماران بدانند که نتایج این آزمایش ها ممکن است در مراحل اولیه بیماری طبیعی باشند و با گذشت زمان تغییر کنند. به همین دلیل، پیگیری منظم و مراجعه به پزشک متخصص برای مدیریت صحیح بیماری بسیار مهم می باشد.
آرتریت روماتوئید چگونه تشخیص داده می شود؟
معاینه فیزیکی
فرآیند تشخیص آرتریت روماتوئید با یک معاینه فیزیکی کامل آغاز می شود که در آن سلامت کلی شما ارزیابی شده و توجه ویژه ای به مفاصل شما می شود. پزشک به دنبال علائم آرتریت روماتوئید مانند تورم، سفتی، درد، محدودیت در حرکت و تغییر شکل مفاصل خواهد بود. همچنین، بررسی خواهد کرد که آیا علائم شما ممکن است ناشی از علل دیگری مانند آرتروز باشد یا خیر.
| روماتیسم مفصلی | آرتروز |
نواحی درگیر | تمایل دارد چندین مفصل را تحت تاثیر قرار دهد (پلی آرتریت) | معمولاً دست ها، پاها، زانوها و ستون فقرات را درگیر می کند؛ گاهی اوقات فقط یک مفصل را درگیر می کند (مونو آرتریت) |
تقارن | تقارن، به این معناست که علائم مفصلی در یک سمت بدن اغلب در سمت دیگر بدن نیز به طور مشابه نمایان می شوند. | می تواند غیر متقارن (یک طرفه) یا متقارن باشد، به ویژه اگر چندین مفصل درگیر شده باشند. |
خستگی،کسالت، تب | به دلیل التهاب سیستمیک (التهاب در سراسر بدن) رایج است | معمولاً با این بیماری همراه نیست، زیرا التهابی نیست. |
خشکی صبحگاهی | بیشتر از ۳۰ دقیقه طول می کشد و گاهی بیشتر از یک ساعت، اما با فعالیت بهبود می یابد. | کوتاه؛ کمتر از ۱۵ دقیقه |
پزشکان به دنبال برآمدگی های کوچک و سفت (توده ها) می گردند که معمولاً در افرادی که به آرتریت روماتوئید مبتلا هستند، در زیر پوست ظاهر می شوند. همچنین علائم گسترش آرتریت روماتوئید به سایر بخش های بدن مانند پوست، قلب و ریه ها را بررسی می کنند. علاوه بر ارزیابی علائم فیزیکی، پزشک تاریخچه خانوادگی بیمار را نیز مرور خواهد کرد. آرتریت روماتوئید اغلب در خانواده ها دیده می شود و در صورتی که یکی از اعضای نزدیک خانواده (والدین، خواهر یا برادر، یا فرزند) این بیماری را داشته باشد، خطر شما سه برابر می شود. با این حال، بسیاری از افرادی نیز که سابقه خانوادگی دارند، به آرتریت روماتوئید مبتلا نمی شوند و داشتن سابقه خانوادگی به این معنی نیست که شما حتماً به این بیماری مبتلا خواهید شد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟
تست های آزمایشگاهی
تست های آزمایشگاهی برای طبقه بندی وضعیت سرولوژیک و اندازه گیری سطح التهاب در بدن شما استفاده می شوند:
وضعیت سرولوژیک
وضعیت سرولوژیک (که به طور غیررسمی به “وضعیت خون” ترجمه می شود) به نشانه های کلیدی (بیومارکرها) از بیماری در خون شما اشاره دارد. پزشک شما آزمایش خون تجویز خواهد کرد و به دنبال بیومارکرهای اصلی آرتریت روماتوئید مانند فاکتور روماتوئید (RF) و آنتی سیترولینه حلقوی پپتید (anti-CCP)خواهد بود.
- فاکتور روماتوئید (RF): فاکتور روماتوئید نوعی آنتی بادی خودی است که در حدود 70 درصد از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید، یافت می شود. آنتی بادی های خودی، پروتئین هایی هستند که توسط سیستم ایمنی بدن تولید می شوند و به سلول های سالم یا محصولات سلولی حمله می کنند، گویی که این سلول ها میکروب هستند. در حالی که سطوح بالای RF به شدت نشان دهنده آرتریت روماتوئید هستند، این فاکتور می تواند در بیماری های خود ایمنی دیگر مانند لوپوس یا در بیماری های غیر خود ایمنی مانند سرطان و عفونت های مزمن نیز مشاهده شود.
- آنتی سیترولینه حلقوی پپتید (anti-CCP): آنتی-CCP یکی دیگر از آنتی بادی های خودی است که در بیشتر افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید وجود دارد. برخلاف RF، نتیجه مثبت آزمایش anti-CCP تقریباً به طور انحصاری در افرادی که به آرتریت روماتوئید مبتلا هستند، مشاهده می شود. نتیجه مثبت این آزمایش حتی ممکن است افراد در معرض خطر ابتلا به بیماری را شناسایی کند، مانند کسانی که سابقه خانوادگی آرتریت روماتوئید دارند.
چون هیچ کدام از این آزمایش ها 100% نشان دهنده آرتریت روماتوئید نیستند، از آن ها به عنوان بخشی از فرآیند تشخیصی استفاده می شود و نه به عنوان تنها نشانگرها.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: تست های عملکرد، دلایل و تفسیر کامل نتایج
هنگام انجام آزمایش های خون برای تعیین وضعیت سرولوژیک آرتریت روماتوئید، تکنسین های آزمایشگاهی معمولاً از دو تکنیک استفاده میکنند:
- آزمایش کدر لاتکس RA: آزمایش کدر لاتکس RA (آزمایش آگلوتیناسیون لاتکس) نمونه خون شما را با گوی های لاتکس پوشیده شده با آنتی بادی های RF، مخلوط می کند. اگر آنتی بادی ها در نمونه خون موجود باشند، این گوی ها به هم می چسبند و این به هم چسبیدن نشان دهنده وجود فاکتور روماتوئید است.
- نفلومتری کمی (Quantitative nephelometry): در آزمایش نفلومتری کمی، نمونه خون شما بر روی صفحه ای که حاوی آنتی ژن است قرار می گیرد. اگر خون شما حاوی آنتی بادی های RF باشد، این آنتی بادی ها به آنتی ژن های فاکتورهای RF متصل می شوند. این اتصال باعث تشکیل ذرات معلق می شود که نور را پراکنده می کنند و دستگاه می تواند میزان این پراکندگی نور را اندازه گیری کند تا مقدار دقیق RF در خون مشخص شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی
نتایج آزمایش وضعیت سرولوژیک
محدوده نرمال برای آزمایش RF، 20 IU/ml یا کمتر است. اگر نتیجه آزمایش بالاتر از 20 IU/ml باشد به عنوان مثبت برای فاکتور روماتوئید در نظر گرفته می شود. با این حال، حدود 20 درصد از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید، نتیجه منفی برای RF دارند و حدود 5 درصد از افرادی که نتیجه مثبت برای RF دارند، به آرتریت روماتوئید مبتلا نیستند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش HPV: انواع، تشخیص و نحوه انجام
نتایج آزمایش آنتی-CCP کمتر از 20 واحد (20 EU/ml) نشان می دهد که شما آرتریت روماتوئید ندارید. نتایج بالای 20 واحد نشان دهنده آرتریت روماتوئید است. هرچه عدد بالاتر باشد، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است. یک آزمایش منفی آنتی-CCP، آرتریت روماتوئید را رد نمی کند، زیرا حدود 20 درصد از بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید نتیجه منفی برای آنتی-CCP دارند.
مطلب پیشنهادی: نحوه آمادگی برای آزمایش چربی خون: آیا نیاز به ناشتایی دارد؟
نشانگرهای التهابی
التهاب یکی از ویژگی های اصلی بیماری آرتریت روماتوئید است، و برخی از نشانگرها در خون می توانند اطلاعاتی در مورد میزان التهاب در بدن به پزشک بدهند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: تشخیص، آمادگی، تفسیر نتایج
آزمایش هایی که این نشانگرهای کلیدی را بررسی می کنند، نه تنها در تشخیص اولیه RA کمک کننده هستند، بلکه به صورت دوره ای انجام می شوند تا مشخص شود که درمان تا چه حد مؤثر بوده و وضعیت بیماری در حال بهبود است یا خیر.
دو آزمایش رایج برای نشانگرهای التهابی عبارتند از:
- نرخ رسوب گلبول های قرمز (ESR یا سرعت رسوب) آزمایشی است که مدت زمان لازم برای رسوب گلبول های قرمز در ته یک لوله بلند و عمودی، که به آن لوله وستِرگرن گفته می شود، را اندازه گیری می کند. وقتی التهاب وجود دارد، گلبول های قرمز به هم می چسبند و سریع تر ته نشین می شوند. این یک اندازه گیری غیرخاص از التهاب است اما می تواند بینش های کلیدی و ارزشمندی برای تشخیص بیماری فراهم کند.
- پروتئین واکنشی سی (CRP) نوعی پروتئین است که کبد آن را در پاسخ به التهاب تولید می کند. در حالی که این نیز یک اندازه گیری غیرخاص است، اما یک شاخص مستقیم تر از واکنش التهابی بدن شما به شمار می آید.
ESR و CRP همچنین می توانند برای تشخیص بهبود آرتریت استفاده شوند، که به وضعیتی با فعالیت کم بیماری اطلاق می شود که در آن التهاب به طور کلی کنترل شده است.
پزشک شما ممکن است آزمایش های دیگری نیز برای ارزیابی پیشرفت بیماری شما تجویز کند.
مطلب پیشنهادی: پنل لیپید (پروفایل چربی) چیست؟
آزمایش های تصویربرداری
نقش آزمایش های تصویربرداری در آرتریت روماتوئید شناسایی علائم آسیب به مفاصل، از جمله فرسایش استخوان و غضروف و تنگ شدن فضاهای مفصلی است. آن ها همچنین می توانند به پیگیری پیشرفت بیماری کمک کنند و زمانی که نیاز به جراحی باشد را مشخص نمایند.
رادیولوژی به آزمایش های تصویربرداری گفته می شود که می توانند به تشخیص و پایش بیماری ها کمک کنند. آزمایش های تصویربرداری برای آرتریت روماتوئید شامل عکس برداری با اشعه ایک (X-ray)، ام آر آی (MRI، سونوگرافی، سی تی اسکن (CT scan ، پت سی تی- اسکن (PET-CT)، اسکن استخوان (Bone Scintigraphy) و سنجش تراکم استخوان (DEXA) می باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: بررسی عملکرد کلیه، آمادگی و تفسیر نتایج
پزشک ممکن است در صورت مشکوک بودن به آرتریت روماتوئید یا برای پایش روند درمان در افرادی که قبلاً تشخیص آرتریت روماتوئید در آن ها داده شده است، آزمایش های تصویربرداری را تجویز کند.
در ادامه مقاله با آزمایش های رادیولوژی برای آرتریت روماتوئید، زمان هایی که پزشکان این آزمایش ها را تجویز می کنند و سایر آزمایش هایی که می توانند در تشخیص یا پایش این بیماری کمک کننده باشند، بیشتر آشنا می شوید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون: انواع، علائم و تفسیر نتایج
هر آزمایش می تواند بینش های مختلف و خاصی ارائه دهد:
- اشعه ایکس (X-ray): این روش به ویژه در شناسایی فرسایش استخوان و آسیب مفاصل مفید است و به عنوان ابزار اصلی تصویربرداری برای آرتریت شناخته میشود. با این حال، در مراحل اولیه بیماری که هنوز تغییرات زیادی در غضروف و بافت سینوویال (پوشش داخلی مفصل) ایجاد نشده است، اشعه ایکس چندان کاربردی نیست.
- تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI): اسکن MRI می تواند فراتر از استخوان ها را بررسی کند، تغییرات در بافت های نرم (مانند غضروف و پرده سینوویال) را مشاهده کند و حتی التهاب مفاصل را در مراحل اولیه بیماری به طور دقیق تشخیص دهد.
- سونوگرافی: سونوگرافی نیز نسبت به اشعه ایکس در تشخیص زودهنگام فرسایش مفصل عملکرد بهتری دارد و می تواند ناحیه های خاصی از التهاب مفصل را نشان دهد.
این ویژگی بسیار ارزشمند است، زیرا گاهی اوقات التهاب در مفصل باقی می ماند حتی زمانی که آزمایشهای ESR و CRP نشان می دهند فرد به بهبودی (رمیشن) رسیده است.
در چنین شرایطی، درمان ادامه پیدا می کند تا زمانی که بیمار واقعاً وارد دوره بهبودی شود.
اشعه ایکس (X-ray)
دستگاه اشعه ایکس، از پرتوهای الکترو مغناطیسی برای تهیه تصاویری از داخل بدن استفاده می کند.
اشعه ایکس می تواند آسیب های استخوانی را در محل اتصال استخوان به مفصل نشان دهد. به طور خاص، این روش می تواند فرسایش استخوان کورتیکال (لایه سخت و خارجی استخوان) را نمایش دهد؛ فرسایش استخوان کورتیکال یکی از ویژگی های اصلی در آرتریت روماتوئید فرسایشی محسوب می شود.
با این حال، آسیب های استخوانی ناشی از التهاب ممکن است به تدریج و در طول زمان ایجاد شوند. بنابراین، عکس برداری با اشعه ایکس تنها در مواردی قادر به شناسایی آرتریت روماتوئید در مراحل اولیه خواهد بود، که آسیب استخوانی سریع اتفاق بیفتد.
بر اساس یک مطالعه در سال 2022، 24٪ از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید، طی 8 سال دچار فرسایش استخوان در دست ها یا پاهای خود نشدند.
ام آر آی (MRI)
ام آر آی با استفاده از امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی قوی، از تمام بدن تصاویر سه بعدی ایجاد می کند. این روش می تواند به تشخیص آرتریت روماتوئید کمک کند و هرگونه تغییرات در استخوان یا غضروف را نشان دهد.
به گفته ی بنیاد آرتریت، ام آر آی می تواند التهاب و فرسایش استخوان را نشان دهد که ممکن است در عکس برداری با اشعه ایکس قابل مشاهده نباشد. ام آر آی همچنین می تواند به پیش بینی پیشرفت بیماری کمک کرده و میزان اثربخشی درمان ها را پایش نماید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه اندازه گیری و تفسیر نتایج
سونوگرافی (Ultrasound)
همانند ام آر آی، سونوگرافی نیز می تواند تصاویری از تمام بدن ایجاد کند، و این کار را با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا انجام می دهد.
بر اساس یک مقاله در سال 2017، سونوگرافی می تواند در موارد زیر کمک کننده باشد:
- ارزیابی التهاب فعال و هرگونه تغییرات التهابی در مفاصل محیطی
- بررسی پارگی تاندون ها، فرسایش استخوان کورتیکال و آسیب به غضروف مفصلی
- جستجوی علائم خاص آرتریت روماتوئید، مانند:
- افیوژن (Effusion) یا تجمع مایع در فضاهای خالی اطراف بافت های مفصلی
- سینوویت (Synovitis) یا التهاب در غشاء سینوویال (پوشش داخلی مفصل)
- تنوسینوویت (Tenosynovitis) یا التهاب در غلافی که تاندون ها را احاطه می کند
سونوگرافی همچنین می تواند یک گزینه مقرون به صرفه تر به جای ام آر آی باشد.
سی تی اسکن (CT scan)
سی تی اسکن ها از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویری دقیق از ساختارهای داخلی بدن استفاده می کنند.
سی تی اسکن ها ممکن است در نشان دادن فرسایش های اولیه استخوان در افرادی که مبتلا به آرتریت روماتوئید هستند، کمک کننده باشند.
با این حال، سی تی اسکن ها به اندازه روش های دیگر، در نشان دادن تغییرات در بافت نرم مؤثر نیستند. این شامل علائمی از آرتریت روماتوئید مانند سینوویت و تنوسینوویت می شود.
پت- سی تی اسکن (PET-CT scan)
پت اسکن از تابش برای نمایش تصاویر از داخل بدن استفاده می کند.
یک پت-سی تی اسکن ترکیبی ممکن است در آرتریت روماتوئید مفید باشد برای:
- تشخیص بیماری
- پایش پاسخ بدن به درمان
- پیش بینی احتمال بهبودی، که به دوره ای اشاره دارد که فرد علائم کمی یا هیچ گونه علائمی ندارد
- تشخیص و پایش عوارض
یک مطالعه در سال 2022 نشان می دهد که در حالی که دیگر آزمایش ها ممکن است تنها برخی مفاصل خاص را بررسی کنند، یک پت اسکن کامل بدن می تواند تصویری کامل از مفاصل بزرگ و کوچک را به طور همزمان ارائه دهد. این امر می تواند یک دیدگاه جامع تر از وضعیت بیماری را فراهم آورد.
اسکن استخوان (Bone Scintigraphy)
اسکن استخوان، شامل تزریق یک ماده رادیواکتیو(ردیاب) به بدن فرد است که پس از آن با استفاده از یک دوربین مخصوص، تصویرهایی از بدن گرفته می شود.
یک مقاله در سال 2021 توضیح می دهد که اسکن استخوان نسبت به پت-سی تی اسکن تابش کمتری دارد، در حالی که به همان اندازه قابل اعتماد است.
اگر چه تحقیقات نشان می دهد که اسکن استخوان ممکن است در تشخیص آرتریت روماتوئید مفید باشد، اما پزشکان معمولاً این آزمایش ها را در این موارد تجویز نمی کنند. تحقیقات بیشتر برای درک بهتر مزایای اسکن استخوان در تشخیص و پایش آرتریت روماتوئید ضروری است.
DEXA (سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس دوگانه)
DEXA، یک نوع تصویر برداری با اشعه ایکس است که تراکم مواد معدنی استخوان را اندازه گیری می کند.
آرتریت روماتوئید می تواند باعث کاهش تراکم استخوان شود. DEXA می تواند به بررسی تراکم استخوان در افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید کمک کند، به طوری که اگر تراکم استخوان بهتر شود، نشان می دهد که درمان مؤثر بوده است.
همچنین، افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارند. DEXA می تواند به ارزیابی این خطر یا تأیید تشخیص کمک کند.
معیارهای طبقه بندی
در سال ۲۰۱۰، کالج روماتولوژی آمریکا (ACR) معیارهای طبقه بندی بیماری آرتریت روماتوئید (RA) را بروزرسانی کرد. این تغییرات تا حدی به دلیل پیشرفت در فناوری های تشخیصی صورت گرفت. اگر چه این معیارها عمدتاً برای پژوهش های بالینی طراحی شده اند، اما به پزشکان کمک می کنند تا با اطمینان بیشتری بیماری را تشخیص دهند.
معیارهای طبقه بندی ACR/EULAR سال ۲۰۱۰ به چهار شاخص بالینی نگاه می کند و برای هر کدام نمره ای بین ۰ تا ۵ در نظر می گیرد.
اگر جمع امتیازها بین ۶ تا ۱۰ باشد، با اطمینان بالایی می توان گفت که فرد به آرتریت روماتوئید مبتلا است.
اگر چه فقط پزشکان از این معیارها استفاده می کنند، اما آشنایی با آن ها می تواند به شما کمک کند که درک کنید چرا تشخیص آرتریت روماتوئید (RA) معمولاً سریع یا ساده نیست.
معیار | مقدار | امتیاز |
مدت زمان علائم | کمتر از 6 هفته | 0 |
| بیش از 6 هفته | 1 |
درگیری مفاصل | یک مفصل بزرگ | 0 |
| 2 تا 10 مفصل بزرگ | 1 |
| یک تا 3 مفصل کوچک (بدون درگیری مفصل های بزرگ) | 2 |
| 4 تا 10 مفصل کوچک (بدون درگیری مفصل های بزرگ) | 3 |
| بیش از 10 مفصل (با حداقل یک مفصل کوچک) | 5 |
وضعیت سرولوژیک | منفی بودن RF و anti-CCP | 0 |
| RF و anti-CCP پایین | 2 |
| RF و anti-CCP بالا | 3 |
نشانگرهای التهابی | ESR و CRP نرمال | 0 |
| ESR و CRP غیر نرمال | 1 |
پیشرفت بیماری روماتیسم مفصلی
مثبت بودن سرولوژیک به عنوان قوی ترین شاخص برای آسیب پیشرفته مفاصل در آرتریت روماتوئید در نظر گرفته می شود. با این حال، منفی بودن سرولوژیک به معنای رد آسیب مفاصل پیشرفته نیست. علاوه بر این، در افرادی که هم فاکتور روماتوئید (RF) و هم آنتی-CCP مثبت دارند، بیشتر از افرادی که فقط یکی از این دو در آن ها مثبت است، احتمال دارد که آسیب مفاصل به سرعت پیشرفت کند.
عوامل دیگری که به آسیب پیشرفته مفاصل اشاره دارند، شامل موارد زیر هستند:
- مدرک رادیولوژیک یا بالینی آسیب مفاصل
- تعداد بیشتر مفاصل درگیر با سینوویتی فعال (التهاب بافت های سینوویال)، حساسیت، تورم یا جمع شدن مایع در مفصل
- افزایش ESR یا CRP
- نتیجه مثبت برای آنتی-CCP
- استفاده زیاد از داروها، از جمله کورتیکو استروئیدها، برای درمان التهاب در مفاصل آسیب دیده
- پاسخ ناکافی به داروها
- کاهش عملکرد مفاصل طبق پرسشنامه ارزیابی سلامت
- کاهش کیفیت زندگی
بهبودی بیماری روماتیسم
تشخیص بهبودی بیماری به همان اندازه یا حتی دشوارتر از تشخیص اولیه آرتریت روماتوئید است. این کار نه تنها نیاز به معاینه کامل و آزمایش ها دارد، بلکه همچنین یک ارزیابی ذهنی از علائم و احساس شما را می طلبد.
تشخیص دقیق بهبودی بسیار مهم است، زیرا این امر تعیین می کند که آیا می توان برخی از درمان ها را متوقف کرد یا قطع آن ها ممکن است باعث بازگشت بیماری شود.
برای همین منظور، کالج روماتولوژی آمریکا (ACR) شاخصی به نام DAS28 معرفی کرده است.
DAS مخفف عبارت Disease Activity Score “” به معنای نمره فعالیت بیماری است، و عدد ۲۸ به تعداد مفاصلی اشاره دارد که در این ارزیابی بررسی می شوند.
DAS شامل چهار بخش ارزیابی است:
- تعداد مفاصل دردناک که پزشک شما در معاینه پیدا می کند (از بین ۲۸ مفصل)
- تعداد مفاصل متورم که پزشک شما تشخیص می دهد (از بین ۲۸ مفصل)
- نتایج آزمایش ESR یا CRP (برای بررسی طبیعی یا غیرطبیعی بودن سطح التهاب در بدن)
- ارزیابی شخصی شما از وضعیت کلی سلامت تان، از “خیلی خوب” تا “خیلی بد”
نمره های DAS28 | |
0 تا 2.5 | بهبودی |
2.6 تا 3.1 | فعالیت کم بیماری |
3.2 تا 5.1 | فعالیت متوسط بیماری |
بالاتر از 5.1 | فعالیت بالای بیماری |
بیماری های با علائم مشابه RA
همان طور که برخی آزمایش ها می توانند بین آرتریت روماتوئید (RA) و استئوآرتریت (OA) تفاوت قائل شوند، ممکن است پزشک آزمایش های دیگری نیز تجویز کند تا بررسی کند که آیا علائم شما به دلیل بیماری دیگری است یا نه. این کار به ویژه زمانی انجام می شود که نتایج آزمایش های RA نامشخص یا منفی باشند.
بیماری هایی که علائمی شبیه آرتریت روماتوئید دارند، شامل دیگر بیماری های خود ایمنی، بیماری های بافت همبند، بیماری های عصبی و بیماری های التهابی مزمن می شوند؛ مانند:
- فیبرومیالژیا – درد گسترده ی عضلات و خستگی مزمن بدون التهاب مفاصل
- بیماری لایم – عفونتی ناشی از گزیدگی کنه که باعث درد مفاصل و خستگی می شود
- سندرم های میلوییدیسپلاستیک – اختلالاتی در مغز استخوان که می تواند باعث کم خونی و ضعف سیستم ایمنی شود.
- سندرم های پارا نئوپلاستیک – واکنش بدن به سرطان که ممکن است با درد مفاصل و علائم دیگر همراه باشد.
- پولی میالژیا روماتیکا – بیماری التهابی با درد و سفتی عضلات به ویژه در شانه ها و لگن
- آرتریت پسوریاتیک – التهاب مفاصل همراه با پسوریازیس (بیماری پوستی)
- سارکوئیدوز – بیماری التهابی که می تواند بر ریه ها، مفاصل و دیگر اندام ها اثر بگذارد.
- بیماری شوگرن – بیماری خود ایمنی که باعث خشکی چشم و دهان می شود و ممکن است مفاصل را هم درگیر کند.
- لوپوس – بیماری خود ایمنی با طیف وسیعی از علائم شامل درد مفاصل، خستگی و بثورات پوستی
خلاصه
تشخیص آرتریت روماتوئید شامل چندین مرحله است تا علائم بیماری شناسایی و بیماری های دیگر که علائم مشابه دارند رد شوند. پزشک شما یک معاینه فیزیکی جامع انجام می دهد، به ویژه توجه ویژه ای به مفاصل و التهاب و تورم در مفاصل در هر دو سمت بدن خواهد داشت.
پزشک همچنین آزمایش های آزمایشگاهی انجام خواهد داد که نشان دهنده بیومارکرهای RA و علائم التهاب هستند. همچنین ممکن است آزمایش های مختلفی برای رد کردن بیماری های دیگر انجام دهد. تصویربرداری تشخیصی آخرین مرحله است. پزشک ممکن است رادیوگرافی انجام دهد. اما MRI و سونوگرافی به تشخیص RA به طور ویژه کمک می کنند. این تصاویر می توانند اولین علائم RA و شدت آسیب مفاصل را نشان دهند.
