مقدمه: آزمایش قند خون (گلوکز خون)، میزان گلوکز موجود در خون را اندازه گیری می کنند. این آزمایش ها به تشخیص دیابت، از جمله دیابت نوع 1 و نوع 2 کمک می کنند. همچنین برای نظارت بر کنترل گلوکز در افرادی که قبلاً به دیابت مبتلا شده اند، مورد استفاده قرار می گیرد.
آزمایش قند خون چیست؟
آزمایش قند خون یا همان آزمایش گلوکز خون، میزان گلوکز موجود در خون شما را اندازه گیری می کند. گلوکز نوعی قند است و منبع اصلی انرژی بدن شما محسوب می شود. این ماده از غذایی که می خورید تأمین می شود. هورمونی به نام انسولین به انتقال گلوکز از جریان خون به سلول ها کمک می کند تا به عنوان انرژی استفاده شود. اگر مقدار گلوکز در خون شما بیش از حد زیاد یا خیلی کم باشد، ممکن است نشانه ای از یک بیماری جدی باشد.
سطوح بالای گلوکز خون (هایپرگلیسمی) ممکن است نشانه ای از پیش دیابت یا دیابت باشد. پیش دیابت وضعیتی است که در آن سطح گلوکز خون شما بالاتر از حد طبیعی است، اما هنوز آن قدر بالا نیست که به عنوان دیابت شناخته شود. اگر به دیابت مبتلا باشید، بدن شما یا نمی تواند انسولین تولید کند، و یا نمی تواند به خوبی از آن استفاده کند، یا هر دو. در این حالت، مقدار زیادی از گلوکز در خون باقی می ماند و به سلول ها نمی رسد. این وضعیت می تواند باعث شود که سطوح گلوکز خون بیش از حد بالا برود. اگر گلوکز خون کنترل نشود، ممکن است منجر به مشکلات جدی و طولانی مدت سلامتی مانند بیماری های قلبی و آسیب به اعصاب شود.
گلوکز خون بالا همچنین ممکن است ناشی از شرایط دیگری باشد که بر سطوح انسولین یا گلوکز در خون شما تأثیر می گذارند، مانند مشکلات مربوط به پانکراس (لوزالمعده) یا غدد فوق کلیوی، و همچنین عوارض جانبی برخی داروها.
سطوح پایین گلوکز خون (هایپوگلیسمی) اغلب توسط برخی داروهای دیابت نوع ۱ یا نوع ۲، از جمله انسولین ایجاد می شود. در افرادی که دیابت ندارند، پایین بودن گلوکز خون بسیار کمتر رایج است، اما این وضعیت ممکن است به دلیل مصرف برخی داروها یا وجود بیماری هایی مانند مشکلات کلیوی یا کبدی رخ دهد. اگر گلوکز خون پایین به موقع درمان نشود، می تواند منجر به مشکلات جدی سلامتی از جمله تشنج و آسیب مغزی شود.
چندین نوع آزمایش خون برای بررسی سطوح گلوکز خون وجود دارد. پزشک آزمایشی را انتخاب خواهد کرد که برای وضعیت شما مناسب تر باشد.
نام های دیگر این آزمایش ها عبارتند از: قند خون، پایش شخصی گلوکز خون (SMBG)، گلوکز پلاسما در حالت ناشتا (FPG)، قند خون ناشتا (FBS)، گلوکز خون ناشتا (FBG)، قند خون تصادفی، آزمایش چالش گلوکز، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT).
انواع دیابت
دیابت، گروهی از بیماری ها است که بر نحوه استفاده بدن از قند خون (گلوکز) تأثیر می گذارند. اصطلاح علمی این بیماری، دیابت ملیتوس (Diabetes Mellitus) است.
اگر سطح گلوکز خون شما بالا باشد و به طور مداوم بالا بماند (هایپرگلیسمی)، احتمال ابتلا به دیابت وجود دارد. اگر سطح گلوکز خون خیلی پایین بیاید، به آن هایپوگلیسمی گفته می شود.
در زیر انواع اصلی دیابت و شرایط مرتبط با آن آورده شده است:
- دیابت نوع 1:
در این نوع دیابت، سیستم ایمنی بدن به سلول های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می کند. معمولاً در دوران کودکی بروز می کند و نیاز به تزریق انسولین دارد.
- دیابت نوع 2:
در این حالت، بدن نسبت به انسولین مقاوم می شود یا انسولین کافی تولید نمی کند. معمولاً در بزرگسالی بروز می کند و با رژیم غذایی، ورزش، قرص ها و گاهی اوقات انسولین کنترل می شود.
- دیابت بارداری (GDM):
در دوران بارداری بروز می کند و معمولاً پس از زایمان برطرف می شود. دیابت بارداری، خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده افزایش می دهد.
- هایپرگلیسمی غیر دیابتی (NDH):
سطوح قند خون بالاتر از حد نرمال است، اما هنوز به اندازه ای بالا نیست که دیابت محسوب شود. NDHکه قبلاً به عنوان پیش دیابت شناخته می شد، خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می دهد.
انواع آزمایش قند خون
چندین نوع آزمایش قند خون وجود دارد:
آزمایش قند خون ناشتا
سطح گلوکز خون شما را پس از حداقل ۸ ساعت ناشتا بودن (عدم خوردن یا نوشیدن چیزی به جز آب) اندازه گیری می کند. این آزمایش معمولاً برای موارد زیر استفاده می شود:
- غربالگری یا پایش پیش دیابت یا دیابت
- کمک به تشخیص یا پایش سایر شرایطی که بر سطح گلوکز خون تأثیر می گذارند
- بررسی عوارض جانبی داروهایی که می توانند بر سطح گلوکز خون تأثیر بگذارند
آزمایش قند خون تصادفی
در هر زمانی می تواند انجام شود، حتی پس از خوردن. اگر علائمی از دیابت دارید، پزشک ممکن است ابتدا از این آزمایش استفاده کند، چون آن می تواند بلافاصله انجام شود.
آزمایش چالش گلوکز
ممکن است برای غربالگری دیابت بارداری در صورتی که باردار باشید، استفاده شود. برای انجام این آزمایش نیازی به ناشتا بودن نیست. شما یک نوشیدنی شیرین که حاوی گلوکز است، می نوشید. یک ساعت بعد، نمونه خون گرفته می شود. اگر سطح گلوکز خون شما خیلی بالا باشد، معمولاً نیاز به آزمایش تحمل گلوکز خوراکی برای تأیید یا رد دیابت بارداری خواهید داشت.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
برای تشخیص دیابت بارداری استفاده می شود. اگر باردار نیستید، گاهی برای تأیید تشخیص پیش دیابت یا دیابت نوع ۲ استفاده می شود. برای انجام این آزمایش باید ناشتا باشید. نمونه خون، قبل از نوشیدن نوشیدنی شیرین گرفته می شود. پس از نوشیدن آن، نمونه های خون بیشتری گرفته می شود، معمولاً هر ساعت یک بار برای ۲ یا ۳ ساعت بعدی.
آزمایش هموگلوبین A1C (HbA1c)
اطلاعاتی درباره سطح متوسط گلوکز خون شما در طی سه ماه گذشته ارائه می دهد. برای این آزمایش نیازی به ناشتا بودن نیست. این آزمایش تنها یک نمونه خون نیاز دارد. آزمایش A1C می تواند پیش دیابت و دیابت را تشخیص دهد. بیشتر افراد مبتلا به دیابت حداقل دو بار در سال آزمایش A1C را انجام می دهند تا بررسی کنند که چگونه سطح قند خون خود را مدیریت می کنند.
کاربرد آزمایش قند خون چیست؟
آزمایش قند خون ممکن است برای اهداف زیر انجام شود:
- به عنوان بخشی از معاینه های روتین برای غربالگری پیش دیابت و دیابت.
- برای کمک به تشخیص علت علائمی که ممکن است نشان دهنده بالا یا پایین بودن سطوح گلوکز خون باشند.
- برای پایش عوارض جانبی برخی داروهایی که به صورت بلند مدت استفاده می شوند و ممکن است بر سطح گلوکز خون تأثیر بگذارند.
چرا به آزمایش گلوکز خون نیاز داریم؟
پزشک ممکن است به عنوان بخشی از چکاپ روتین، آزمایش قند خون را برای شما تجویز کند. آزمایش های خون معمول، که شامل بررسی گلوکز خون نیز می شوند عبارت اند از، پنل متابولیک پایه (BMP) و پنل متابولیک جامع (CMP).
رایج ترین دلایل انجام آزمایش قند خون، غربالگری و پایش پیش دیابت و دیابت هستند. پزشک ممکن است در صورت وجود شرایط زیر این آزمایش را برای شما تجویز کند:
شما در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع ۲ هستید. ممکن است در صورتی خطر بالا باشد که:
- سن شما بالای ۳۵ سال باشد. انجمن دیابت آمریکا غربالگری برای پیش دیابت و دیابت را از سن ۳۵ سالگی به بالا توصیه می کند.
- پیش دیابت داشته باشید.
- دچار اضافه وزن یا چاقی باشید.
- سابقه خانوادگی دیابت داشته باشید.
- دچار فشار خون بالا یا بیماری قلبی باشید.
- در دوران بارداری دچار دیابت بارداری شده اید یا نوزادی با وزن بیش از ۴ کیلوگرم (۹ پوند) به دنیا آورده اید.
- کمتر از سه بار در هفته ورزش می کنید.
- به بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) مبتلا باشید.
- از نژاد آفریقایی-آمریکایی، اسپانیایی یا لاتین تبار، سرخپوست آمریکایی یا بومی آلاسکا هستید.
برخی از افراد جزایر اقیانوس آرام و همچنین افراد آسیایی-آمریکایی نیز خطر بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند.
شما علائمی از قند خون بالا یا پایین دارید، که ممکن است نشان دهنده دیابت یا شرایط دیگری باشد که بر سطح قند خون تأثیر می گذارد.
علائم قند خون بالا شامل موارد زیر است:
- تشنگی زیاد
- تکرر ادرار
- تاری دید
- خستگی
- زخم هایی که به کندی بهبود می یابند
- کاهش وزن بدون دلیل
- بی حسی یا سوزش در پاها یا دست ها
علائم قند خون پایین شامل موارد زیر است:
- احساس لرزش یا عصبی بودن
- گرسنگی
- خستگی
- احساس سرگیجه، سردرگمی یا تحریک پذیری
- سردرد
- ضربان قلب سریع یا آریتمی (مشکل در سرعت یا ریتم ضربان قلب)
- مشکل در دیدن یا صحبت کردن واضح
- غش کردن یا تشنج
شما پیش دیابت یا دیابت دارید. پزشک ممکن است آزمایش های گلوکز خون را برای پایش وضعیت شما برنامه ریزی کند. همچنین ممکن است خودتان در خانه گلوکز خونتان را اندازه گیری کنید.
شما باردار هستید. احتمالاً بین هفته ۲۴ و ۲۸ بارداری خود یک آزمایش گلوکز خون خواهید داشت تا دیابت بارداری در شما بررسی شود. اگر در معرض خطر بالای دیابت بارداری هستید، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر انجام دهد.
شما داروهای بلند مدت دیگری غیر از داروهای دیابت مصرف می کنید که ممکن است بر سطوح گلوکز خون تأثیر بگذارند. نمونه هایی از داروهایی که ممکن است باعث افزایش سطوح گلوکز خون در برخی افراد شوند، شامل انواع خاصی از:
- استروئید ها
- آنتی سایکوتیک ها
- بتا-بلوک کننده ها
- استاتین ها
نمونه هایی از داروهایی که ممکن است در برخی افراد باعث کاهش قند خون شوند، عبارتند از:
- مهارکننده های ACE
- آنتی بیوتیک های گروه کینولون
- داروهای درمان مالاریا
نحوه انجام آزمایش قند خون
یک تکنسین مراقبت های بهداشتی، با استفاده از یک سوزن کوچک، نمونه ای از خون را از رگ بازوی شما می گیرد. پس از وارد شدن سوزن، مقدار کمی خون در لوله آزمایش یا ویال جمع آوری می شود. ممکن است در زمانی که سوزن وارد یا خارج می شود، کمی سوزش احساس کنید.
آیا برای انجام این آزمایش نیاز به آمادگی خاصی داریم؟
اگر پزشک شما آزمایش گلوکز خون ناشتا یا آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) را تجویز کرده باشد، باید حداقل ۸ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید. اگر آزمایش گلوکز خون شما بخشی از آزمایش پنل متابولیک پایه (BMP) یا پنل متابولیک جامع (CMP) باشد، ممکن است نیاز به ناشتا بودن داشته باشید. سایر آزمایش های گلوکز خون نیازی به آمادگی خاصی ندارند. از پزشک خود بپرسید که آیا قبل از آزمایش باید ناشتا باشید یا خیر.
آیا خطراتی برای انجام آزمایش وجود دارد؟
خطرات انجام آزمایش خون بسیار کم است. ممکن است در محل وارد شدن سوزن کمی درد یا کبودی احساس کنید، اما بیشتر علائم به سرعت برطرف می شوند. بعد از آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)، ممکن است احساس سبکی سر کنید. پزشک ممکن است پیشنهاد کند که کسی شما را به خانه برساند.
نظارت خانگی
یک قطره خون از نوک انگشت گرفته می شود و روی یک نوار تست قرار می گیرد که حاوی ماده شیمیایی است که با گلوکز واکنش نشان می دهد. سطح گلوکز خون می تواند به سرعت با استفاده از یک نمودار رنگی یا دستگاه گلوکز متر کوچک، اندازه گیری شود. نظارت بر گلوکز خون در خانه برای هر کسی که دیابت دارد و نیاز به درمان با انسولین دارد، بسیار حیاتی است. در این وضعیت، معمولاً توصیه می شود که چندین بار در روز سطح گلوکز خون بررسی شود.
نظارت خانگی بر قند خون در سیستم بهداشت ملی بریتانیا، بر اساس درخواست در دسترس نیست و تنها تحت شرایط خاصی مانند استفاده از درمان انسولین، داشتن شواهدی از اپیزودهای هایپوگلیسمی یا مصرف دارویی که ممکن است خطر هایپوگلیسمی را در حین رانندگی یا استفاده از ماشین آلات افزایش دهد، ارائه می شود.
دستگاه های جدیدی به نام “مانیتورهای گلوکز فلش” یا “مانیتورهای گلوکز مداوم” وجود دارند که بیماران دیابتی می توانند از آن ها استفاده کنند. نظارت مداوم بر گلوکز به افراد دیابتی این امکان را می دهد که سطح گلوکز خون خود را بدون نیاز به سوراخ کردن انگشت به طور مکرر بررسی کنند.
آزمایش ادرار برای قند خون
ادرار که توسط کلیه ها تولید می شود، به طور معمول حاوی گلوکز نیست. کلیه ها خون ما را فیلتر می کنند و مواد مورد نیاز بدن را حفظ کرده و مواد زائد را از بدن دفع می کنند. کلیه ها به طور مداوم گلوکز را بازجذب می کنند تا از ورود آن به ادرار جلوگیری شود. اما اگر سطح گلوکز خون از یک حد معین بالاتر برود، کلیه ها دیگر نمی توانند تمام آن را بازجذب کنند. این بدان معناست که مقداری گلوکز از طریق کلیه ها وارد ادرار می شود.
یک آزمایش ساده با نوار ادرار می تواند وجود گلوکز را در نمونه ادرار شناسایی کند. در این آزمایش، پزشک یا پرستار از یک نوار شیمیایی ویژه استفاده می کند و آن را در نمونه ادرار فرو می برد. تغییر رنگ نوار نشان می دهد که آیا گلوکز در نمونه ادرار وجود دارد یا خیر. اگر گلوکز در ادرار شما وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به دیابت وجود دارد.
با این حال، برخی افراد کلیه هایی دارند که “نشت پذیرتر” هستند و اجازه می دهند که گلوکز حتی در سطح طبیعی خون وارد ادرار شود. بنابراین، اگر در ادرار شما هر مقداری گلوکز یافت شود، باید یک آزمایش خون انجام دهید تا سطح گلوکز خون شما اندازه گیری شود تا وجود یا عدم وجود دیابت، تأیید یا رد شود.
محدوده نرمال قند خون چقدر است؟
بررسی سطح قند خون، یک آزمایش غربالگری مهم است که می تواند به شناسایی پیش دیابت کمک کند. اما چه میزانی از قند خون “طبیعی” محسوب می شود و چه میزانی، بیش از حد بالا است؟ گلوکز یک قند ساده است که انرژی مورد نیاز مغز، عضلات و سایر سلول های بدن را تأمین می کند. دکتر نیت وود (Nate Wood)، مدیر بخش پزشکی تغذیه ای در دانشکده پزشکی ییل و آشپزخانه آموزشی ایروینگ و آلیس براون، در بیمارستان ییل نیو هیون می گوید قند خون مانند داستان “گلدی لاکس” است، به این معنی که نمی خواهیم خیلی زیاد یا خیلی کم باشد. بلکه باید در یک محدوده «دقیقاً مناسب» قرار بگیرد.
قند خون نرمال در مقابل قند خون بالا
آزمایش گلوکز خون، برای اندازه گیری سطح قند خون انجام می شود و توصیه می شود که همه افراد از سن 35 سالگی برای پیش دیابت و دیابت نوع 2 غربالگری شوند. افرادی که سابقه خانوادگی دیابت دارند، دچار علائم یا عوامل خطر هستند، یا به برخی گروه های قومی خاص تعلق دارند، ممکن است نیاز باشد که زودتر بررسی شوند.
قند خون طبیعی، پس از یک آزمایش خون ناشتا (که در آن بیمار شب قبل چیزی نخورده است) ۹۹ میلی گرم در دسی لیتر یا کمتر در نظر گرفته می شود.
قند خون 100 میلی گرم در دسی لیتر یا بیشتر، غیر طبیعی تلقی می شود.
محدوده 100 تا 125 میلی گرم در دسی لیتر، نشان دهنده پیش دیابت است، در حالی که قند خون 126 میلی گرم در دسی لیتر یا بیشتر، به عنوان دیابت نوع 2 در نظر گرفته می شود.
برای تشخیص قطعی دیابت، حداقل دو نتیجه غیر طبیعی در آزمایش قند خون نیاز است. همچنین آزمایش هموگلوبین A1C، که میانگین قند خون در طول سه ماه گذشته را نشان می دهد، ابزاری مفید برای تشخیص پیش دیابت و دیابت به شمار می آید.
دکتر وود می گوید: “قند خون بالا، در بلند مدت بسیار خطرناک است. به این دلیل که باعث آسیب به رگ های خونی و اعصاب می شود و می تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد. سطح بالای قند خون به صورت مزمن می تواند بر بینایی تأثیر بگذارد و منجر به نوروپاتی محیطی شود، یعنی از دست دادن حس در پاها و/یا دست ها به دلیل آسیب عصبی. آسیب به رگ های خونی همچنین می تواند خطر حملات قلبی، سکته مغزی و بیماری های عروقی محیطی را افزایش دهد.”
چه عواملی بر سطح قند خون تأثیر می گذارند؟
انسولین هورمونی است که پس از خوردن غذا، توسط لوزالمعده ترشح می شود. این هورمون، گلوکز را از خون به بافت های بدن منتقل می کند و به تأمین انرژی برای سلول های بدن کمک می نماید. دیابت نوع 1، وضعیتی است که در آن بدن اصلاً انسولین تولید نمی کند، این موضوع می تواند باعث افزایش خطرناک سطح قند خون شود.
دیابت نوع 2، متفاوت است؛ زیرا در این حالت بدن انسولین تولید می کند، اما سلول ها نسبت به آن مقاوم می شوند، به طوری که انسولین دیگر نمی تواند به خوبی قند را وارد سلول ها کند و در نتیجه، قند خون بالا می رود.
در بیشتر موارد، افراد مبتلا به پیش دیابت یا دیابت نوع 2، ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. با این حال، برخی از علائم قند خون بالا یا هایپرگلیسمی، شامل تشنگی زیاد، ادرار مکرر، خستگی، خشکی دهان ، کاهش وزن و تاری دید است.
افرادی که این علائم را دارند یا در معرض خطر هستند، حتماً باید با پزشک خود مشورت کنند تا سطح قند خون آن ها بررسی شود. پیش دیابت قابل برگشت است و با استفاده از داروهای خاص و همچنین تغییرات در سبک زندگی، می توان از پیشرفت آن به دیابت نوع 2 جلوگیری کرد.
دکتر پریانکا ماهالی، متخصص غدد در گروه پزشکی نورت ایست می گوید: “افراد مبتلا به پیش دیابت در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت هستند. شرایط بالینی مختلفی مانند کلسترول بالا، مقاومت به انسولین و چاقی، اغلب در این افراد دیده می شود که می تواند آن ها را در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری های قلبی و کبد چرب قرار دهد. درمان پیش دیابت، با تغییر در سبک زندگی یا مصرف دارو می تواند از بروز این عوارض جلوگیری کند.”
برخی از تغییرات در سبک زندگی که می توانند به کنترل قند خون کمک کنند، شامل ترک سیگار، ورزش کردن، کاهش وزن، داشتن خواب بهتر، کاهش استرس و مصرف یک رژیم غذایی سالم شامل میوه ها، سبزیجات و غلات کامل غنی از فیبر می باشد.
اما آیا همه باید در طول روز قند خون خود را زیر نظر داشته باشند؟ نه لزوماً، به گفته دکتر وود، افرادی که قند خون طبیعی دارند، در معرض خطر پایین رفتن یا بالا رفتن خطرناک قند خون نیستند. با این حال، اجتناب از افزایش های ناگهانی قند خون ایده خوبی است. برای این کار، هدف این است که مقدار قند اضافی مصرفی خود را به حداقل برسانید و به دنبال راه هایی برای اضافه کردن فیبر به رژیم غذایی خود در طول روز باشید. به عنوان مثال، به جای نان سفید، از نان سبوس دار استفاده کنید، به ساندویچ خود سبزیجات اضافه کنید، یا پس از شام، دسرهایی که میوه های کامل دارند را انتخاب کنید.
تفسیر نتایج آزمایش قند خون
معنای نتایج آزمایش شما به نوع آزمایشی که انجام داده اید، نتایج سایر آزمایش ها و تاریخچه پزشکی شما بستگی دارد. از پزشک خود بپرسید که نتایج آزمایش چه چیزی در مورد سلامت شما می گویند.
به طور کلی:
اگر نتایج شما نشان دهنده سطوح گلوکز خون بالاتر از حد نرمال باشد، ممکن است به این معنی باشد که شما دیابت دارید یا در معرض خطر ابتلا به دیابت هستید. پیش دیابت و دیابت شایع ترین علل افزایش سطح گلوکز خون هستند، اما علل احتمالی دیگر شامل موارد زیر می شود:
- غده تیروئید پرکار (هایپرتیروئیدیسم)
- مشکل در پانکراس شما، از جمله پانکراتیت
- استرس ناشی از جراحی، بیماری های بسیار جدی یا آسیب
- مشکل در غدد فوق کلیوی، از جمله سندرم کوشینگ و فئوکروموسیتوما
- برخی داروها
اگر دیابت دارید، سطوح گلوکز خون پایین تر از حد نرمال برای شما ممکن است به دلایل زیر باشد:
- برخی داروهای دیابت و داروهای دیگر که ممکن است گلوکز خون را پایین بیاورند
- نخوردن کافی غذا، به ویژه پس از مصرف داروهای دیابت
- فعالیت بدنی بیشتر از حد معمول
اگر دیابت ندارید، سطح قند خون پایین، غیر معمول است. اگر این اتفاق بیفتد، ممکن است به دلایل زیر باشد:
- بیماری های کبد یا کلیه
- غدد فوق کلیوی کم کار، مانند بیماری آدیسون
- برخی اختلالات غده هیپوفیز
- غده تیروئید کمکار (هایپوتیروئیدیسم)
- سوءتغذیه
- برخی داروها
- اختلال مصرف الکل (AUD)
سطح گلوکز خون تصادفی
اگر به دیابت مشکوک باشیم، نمونه خون گرفته شده در هر زمانی می تواند یک تست مفید باشد. اگر سطح گلوکز خون در این نمونه 11.1 میلی مول بر لیتر یا بیشتر باشد، نشان دهنده ابتلا به دیابت است. برای تأیید تشخیص، ممکن است آزمایش گلوکز خون ناشتا انجام شود.
سطوح گلوکز خون ناشتا
سطح گلوکز کمتر از 11.1 میلی مول بر لیتر در یک نمونه خون تصادفی، ابتلا به دیابت را رد نمی کند. نمونه خون گرفته شده در صبح، قبل از خوردن هرگونه غذا یا نوشیدنی، دقت بیشتری دارد. 8 تا10 ساعت قبل از انجام آزمایش گلوکز خون ناشتا، هیچ چیز به غیر از آب نخورید یا ننوشید. اگر سطح گلوکز در این آزمایش، 7 میلی مول بر لیتر یا بیشتر باشد، نشان دهنده ابتلا به دیابت است.
اگر هیچ علائمی از دیابت نداشته باشید اما آزمایش خون نشان دهد که سطح گلوکز شما 7 میلی مول بر لیتر یا بیشتر است، باید آزمایش قند خون دوباره انجام شود تا دیابت تأیید شود.
اما اگر علائم دیابت، مانند تشنگی زیاد، ادرار مکرر و احساس خستگی شدید را دارید و سطح گلوکز خونتان در آزمایش 7 میلی مول بر لیتر یا بیشتر باشد، دیگر نیازی به تکرار آزمایش برای تشخیص دیابت نیست.
برای اطلاعات کسب اطلاعات بیشتر، بروشورهای جداگانه مربوط به دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2 را مشاهده نمایید.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی
این آزمایش ممکن است برای بررسی این موضوع انجام شود که آیا یک زن در دوران بارداری به دیابت بارداری مبتلا شده است یا خیر. همچنین زمانی انجام می شود که به افزایش قند خون مشکوک باشیم ولی این افزایش به اندازه ای نباشد که به عنوان دیابت تشخیص داده شود. این وضعیت به نام هایپرگلیسمی غیر دیابتی (NDH) شناخته می شود.
امروزه از آزمایش تحمل گلوکز خوراکی به طور معمول برای تشخیص دیابت استفاده نمی شود.
برای انجام این آزمایش، باید از شب قبل ناشتا باشید. صبح روز آزمایش به شما یک نوشیدنی داده می شود که حاوی 75 گرم گلوکز است. سپس دو ساعت بعد از نوشیدن آن، یک نمونه خون گرفته می شود. در حالت طبیعی، بدن شما باید قادر باشد تا با گلوکز مقابله کند و سطح خون شما نباید خیلی بالا برود. اگر سطح گلوکز در نمونه خون گرفته شده پس از دو ساعت ۱۱.۱ میلی مول بر لیتر یا بیشتر باشد، نشان دهنده ابتلا به دیابت است.
آزمایش خون HbA1c
اگر دیابت دارید، پزشک یا پرستار شما ممکن است هر 3 تا 6 ماه یک بار سطح HbA1c شما را بررسی کند. این آزمایش میانگین سطح گلوکز خون شما را در زمان اخیر اندازه گیری می کند. زیرا این اندازه گیری به صورت میانگین است، نیازی به ناشتا بودن در روز آزمایش ندارید.
این آزمایش بخشی از سلول های قرمز خون را اندازه گیری می کند. گلوکز موجود در خون به بخشی از گلبول های های قرمز خون متصل می شود. این بخش قابل اندازه گیری است و نشاندهنده میانگین سطح گلوکز خون شما در ۲-۳ ماه گذشته میباشد.
- در بریتانیا، نتایج HbA1c به صورت میلی مول بر مول بیان می شود. این فرمت مطابق با استاندارد فدراسیون بین المللی شیمی بالینی است. محدوده “طبیعی” HbA1cبرای افراد غیر دیابتی در این فرمت، 20 تا 42 میلی مول بر مول است.
- در گذشته، نتایج HbA1c در بریتانیا به صورت درصد بیان می شد که با آزمایش کنترل و عوارض دیابت (DCCT) همخوانی داشت. محدوده “طبیعی” HbA1c در افراد غیر دیابتی در این فرمت 4 تا 6 درصد است.
- چون برخی جاها هنوز از درصدهای قدیمی استفاده می کنند، جدول مقایسه ای زیر نشان داده شده است.
برای افراد مبتلا به دیابت، هدف از درمان، کاهش سطح HbA1c به زیر سطح هدفی است که معمولاً بین شما و پزشک تان در ملاقات های منظم تعیین می شود.
سطح ایده آل HbA1c باید کمتر از 48 میلی مول بر لیتر (6.5 درصد) باشد. با این حال، این ممکن است همیشه قابل دستیابی نباشد و سطح هدف HbA1c باید به صورت فردی بین شما و پزشک تان تعیین شود. این ممکن است شامل افزایش دوز دارو، بهبود رژیم غذایی و اقدامات دیگر باشد.
هدف معمول HbA1c برای افرادی که درمان آن ها شامل دارویی است که موجب هایپوگلیسمی (کاهش قند خون) می شود، برابر با 53 میلی مول بر مول (7 درصد) است. هدف ممکن است بر اساس عواملی مانند عوارض جانبی احتمالی، شرایط پزشکی دیگر، سن، سلامت عمومی و ضعف بدن تنظیم شود.
آزمایش HbA1c همچنین می تواند برای تشخیص دیابت استفاده شود. مقدار HbA1c برابر با 48 میلی مول بر مول (6.5 درصد) یا بیشتر، سطح قند خون مورد نیاز برای تشخیص دیابت است. افرادی که سطح HbA1c آن ها بین 42 تا 47 میلی مول بر مول (6 تا 5/6 درصد) است، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی و عروقی قرار دارند. به این وضعیت هایپرگلیسمی غیر دیابتی (NDH) گفته می شود.
نکات تکمیلی آزمایش گلوکز خون
اگر دیابت دارید، ممکن است نیاز به انجام آزمایش گلوکز خون در خانه داشته باشید تا به مدیریت سطوح گلوکز خون خود کمک کنید. پزشک به شما خواهد گفت که اغلب باید چه مدت و چه تعداد آزمایش انجام دهید. دو روش برای بررسی سطوح گلوکز خون وجود دارد و پزشک می تواند به شما کمک کند تا بهترین گزینه را برای خود انتخاب کنید:
- دستگاه های اندازه گیری گلوکز خون: برای استفاده از این دستگاه ها نیاز است که نوک انگشت خود را با یک وسیله کوچک به نام لانست سوراخ کنید. سپس یک قطره خون را روی نوار تست قرار داده و آن را در دستگاه اندازه گیری گلوکز خون الکترونیکی قرار می دهید، و دستگاه سطح گلوکز خون شما را اندازه گیری می کند.
- مانیتور مداوم گلوکز خون (CGM): این دستگاه ها معمولاً از یک سنسور کوچک استفاده می کنند که زیر پوست بازو یا شکم شما قرار می گیرد. بسته به نوع CGM که استفاده می کنید، سنسور از یک هفته تا چند ماه در محل باقی می ماند. این دستگاه به طور خودکار هر چند دقیقه یک بار سطح گلوکز خون شما را تخمین زده و آن را پیگیری می کند تا بتوانید در هر زمانی سطح گلوکز خون خود را مشاهده کنید.
