آزمایش هورمونی برای زنان چیست؟
هورمون ها ترکیبات شیمیایی فعالی هستند که به عنوان پیام رسان در بدن عمل کرده و نقش کلیدی در تنظیم فرآیندهای مختلف زیستی از جمله رشد، متابولیسم، خلق و خو و تولید مثل ایفا می کنند.
در بدن همه افراد، صرف نظر از جنسیت، انواع مختلفی از هورمون ها وجود دارد. با این حال، آزمایش های هورمونی در زنان و افرادی که در بدو تولد با جنسیت زن تعیین شده اند، معمولاً بر بررسی هورمون هایی تمرکز دارد که در مراحل مختلف زندگی مانند بلوغ، باروری، چرخه قاعدگی، یائسگی و برخی اختلالات هورمونی خاص، نقش برجسته ای دارند.
آزمایش های هورمونی می توانند به دلایل متعددی برای زنان و افرادی که جنسیت زن به آن ها اختصاص داده شده است انجام شوند. این آزمایش ها معمولاً برای تأیید بارداری، ارزیابی مراحل یائسگی، شناسایی عدم تعادل هورمونی، و بررسی علل اختلالات مرتبط با سلامت تولید مثل مورد استفاده قرار می گیرند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
نقش آزمایش های هورمونی برای زنان
زنان و افرادی که جنسیت زن به آن ها اختصاص داده شده است، می توانند به دلایل مختلفی تحت آزمایش هورمونی قرار بگیرند. آزمایش های هورمونی ممکن است برای موارد زیر استفاده شوند:
- تشخیص: آزمایش های هورمونی معمولاً برای بررسی علت بروز علائم مختلف در فرد انجام می شوند. این تست ها می توانند در شناسایی شرایطی مانند تأخیر در رشد، ناباروری، یائسگی، سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) و برخی از انواع تومورهای هورمون وابسته نقش مهمی ایفا کنند.
- پایش: پس از تشخیص یک بیماری، انجام آزمایش های مکرر می تواند برای ارزیابی روند بهبودی و اثربخشی درمان ها ضروری باشد. آزمایش های هورمونی به ویژه در پایش بیمارانی که تحت درمان ناباروری یا سرطان قرار دارند، کاربرد گسترده ای دارند. همچنین، در زنانی که درمان های هورمونی تأیید جنسیت (در افراد تراجنسیتی) دریافت می کنند، پیگیری منظم سطح هورمون ها از اهمیت بالایی برخوردار است.
- غربالگری: گاهی اوقات، آزمایش های هورمونی به عنوان ابزار غربالگری به کار می روند؛ یعنی برای شناسایی مشکلات سلامت، پیش از بروز علائم یا نشانه های بالینی. به عنوان مثال، در دوران بارداری، برخی آزمایش های هورمونی برای بررسی سلامت جنین و شناسایی ناهنجاری های احتمالی انجام می شوند. همچنین، زنان و افرادی در سنین باروری ممکن است پیش از انجام جراحی، بستری شدن در بیمارستان یا در برخی شرایط خاص مانند پیش از ورود به زندان، تحت آزمایش بارداری قرار گیرند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش ژنتیک: کاربرد، ضرورت، انواع و تفسیر نتایج
چه کسانی باید آزمایش هورمونی بدهند؟
آزمایش هورمونی در زنان و افرادی که هنگام تولد جنسیت زن برای آن ها تعیین شده است، معمولاً زمانی توصیه می شود که علائمی دال بر اختلال در تعادل هورمونی وجود داشته باشد.
با توجه به نقش گسترده هورمون ها در عملکرد سیستم های مختلف بدن، اختلالات هورمونی می توانند منجر به بروز علائم متنوع و گاه پیچیده ای شوند. پزشکان ممکن است در شرایط زیر درخواست انجام آزمایش های هورمونی را مطرح کنند:
- نشانه های یائسگی مانند خشکی واژن، گرگرفتگی و/یا مشکل در خواب در افراد زیر ۴۰ سال
- دشواری در باردار شدن یا حفظ بارداری
- نشانه های بارداری مانند عقب افتادن پریود، حساسیت سینه ها، حالت تهوع و ادرار مکرر
- خونریزی غیر طبیعی واژن شامل دوره های قاعدگی طولانی تر از معمول یا خونریزی بین دوره ها
- قطع یا نامنظم بودن قاعدگی
- آکنه
- رشد غیرطبیعی مو
مطلب پیشنهادی: آزمایش سرطان
آزمایش هورمونی همچنین برای تشخیص اختلالات تیروئید به کار می رود، که در زنان و افرادی که جنسیت زن دارند، شایع تر است. علائم مشکلات تیروئید که می تواند انجام این آزمایش ها را ضروری کند، عبارتند از:
- یبوست یا اسهال
- احساس سرما
- تغییرات خلقی
- افزایش وزن بدون علت مشخص
- خستگی شدید
- ضربان قلب کند یا نا منظم
- تحریک پذیری
- مشکل در خواب
- تغییرات پوست یا مو
انجام آزمایش هورمونی ممکن است در صورتی که سابقه بیماری های مرتبط با عدم تعادل هورمونی داشته اید، توصیه شود. همچنین، افرادی که برای تنظیم سطح هورمون ها، تحت درمان هستند، معمولاً به صورت منظم آزمایش هورمونی انجام می دهند تا پاسخ بدن شان به درمان ارزیابی شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش پاپ اسمیر: کاربرد، نحوه انجام و تفسیر نتایج
در صورتی که هرگونه علامت یا نگرانی درباره عدم تعادل هورمونی دارید، مشورت با پزشک بسیار مهم است. پزشک می تواند تشخیص دهد که انجام آزمایش هورمونی لازم است و کدام آزمایش ها برای شما مناسب تر هستند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش روماتیسم مفصلی
دریافت نتایج آزمایش هورمونی برای زنان
پزشک یا ارائه دهنده خدمات بهداشتی ممکن است نتایج آزمایش هورمونی شما را از طریق تماس تلفنی اطلاع دهد یا آن ها را در پرتال آنلاین برای شما قابل دسترس کند. معمولاً نتایج آزمایش ها طی چند روز کاری آماده می شوند و ممکن است بخواهید با پزشک خود وقت ملاقات بگذارید تا درباره نتایج به صورت کامل صحبت کنید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی
در بسیاری از موارد، پزشک نتایج آزمایش هورمونی را همراه با سایر آزمایش ها بررسی می کند، زیرا ارزیابی کلی الگوی نتایج آزمایش ها، منجر به یک نتیجه منفرد شده و به تشخیص دقیق تر علل علائم شما کمک می کند. به همین دلیل، ممکن است پزشک ترجیح دهد منتظر بماند تا تمام نتایج آماده شوند و سپس آن ها را با شما مرور کند.
آزمایش های هورمونی متعددی برای زنان موجود است. برخی از این آزمایش ها، هشت هورمون و یک آنتی بادی کلیدی را که نشانگرهای مهم باروری، سلامت تولید مثل و سلامت کلی زنان هستند، بررسی می کنند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟
انواع آزمایش های هورمونی برای زنان
زنان و افرادی که جنسیت زن به آن ها اختصاص داده شده است، ممکن است تحت انواع مختلفی از آزمایش های هورمونی قرار گیرند. در بخش های زیر، به برخی از رایج ترین آزمایش ها مرتبط با هورمون های جنسی زنانه و شرایطی که معمولاً زنان و افراد دارای جنسیت زن را تحت تأثیر قرار می دهد، اشاره شده است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: تست های عملکرد، دلایل و تفسیر کامل نتایج
آزمایش های مربوط به یائسگی
یائسگی به مرحله ای گفته می شود که فرد دارای رحم، دیگر قاعدگی را تجربه نمی کند. این فرآیند معمولاً با دوره پیش یائسگی (پری منوپوز) آغاز می شود؛ دوره ای که به زمان نزدیک شدن به آخرین قاعدگی گفته می شود. در این دوران، تغییرات سریع در سطح هورمون ها رخ می دهد که منجر به نامنظمی قاعدگی و علائمی مانند گرگرفتگی و تغییرات خلقی می گردد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
فرآیند گذر به یائسگی معمولاً بین دو تا هشت سال به طول می انجامد. پس از گذشت یک سال از آخرین دوره قاعدگی، فرد وارد مرحله پس یائسگی می شود.
یائسگی را اغلب می توان بر اساس تاریخچه پزشکی و علائم فرد تشخیص داد، اما در برخی موارد، آزمایش هورمونی برای تعیین یا تأیید یائسگی استفاده می شود، از جمله در موارد زیر:
- افرادی که دچار یائسگی زودرس شده اند، یعنی پایان دائمی قاعدگی قبل از سن ۴۰ سال
- افرادی که مشکلات قاعدگی دارند، مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک(PCOS)
- افرادی که از داروهای ضد بارداری خوراکی استفاده می کنند
- زنانی و هر کسی که با رحم متولد شده و تحت درمان هایی مانند جراحی برای برداشتن رحم یا تغییر پوشش رحم قرار گرفته است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی
آزمایش های هورمونی زیر ممکن است برای تشخیص یائسگی استفاده شوند:
نام آزمایش | نمونه آزمایش | آن چه اندازه گیری می شود |
هورمون لوتئینه کننده (LH) | خون | هورمونی که توسط غده هیپوفیز ساخته می شود و تخمدان ها را برای تولید استروژن تحریک کرده و آزادسازی تخمک را کنترل می کند |
استروژن ها | خون | هورمون هایی که عمدتاً در تخمدان ها ساخته می شوند و عملکردهای متعددی در بدن دارند |
هورمون محرک فولیکول (FSH) | خون | هورمونی که توسط غده هیپوفیز ساخته می شود، قاعدگی را کنترل کرده و آزادسازی تخمک از تخمدان ها را تحریک می کند |
هورمون ضد مولرین (AMH) | خون | هورمونی که در تخمدان ها ساخته می شود و در رشد جنین نقش دارد |
مطلب پیشنهادی: آزمایش ویتامین ها و مواد معدنی بدن با تفسیر نتایج
آزمایش های باروری
آزمایش های هورمونی ممکن است زمانی انجام شوند که یک زوج در باردار شدن یا حفظ بارداری، معمولاً پس از شش ماه تا یک سال تلاش، مشکل داشته باشند. در صورت وجود مشکلات شناخته شده ای که ممکن است بر باروری تأثیر بگذارند، انجام این آزمایش ها ممکن است در مراحل زودتر توصیه شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش HPV: انواع، تشخیص و نحوه انجام
آزمایش بارداری
برای بررسی این که آیا فردی باردار است یا نه، آزمایشی برای تشخیص وجود هورمونی به نام گنادوتروپین جفتی انسان (hCG) انجام می شود. این هورمون توسط جفت تولید می شود، عضوی موقتی که در دوران بارداری وظیفه تغذیه جنین را بر عهده دارد.
نمونه خون یا ادرار می تواند برای تشخیص hCG استفاده شود. معمولاً، آزمایش خون دقیق تر است و می تواند بارداری را از شش روز پس از تخمک گذاری تشخیص دهد.
مطلب پیشنهادی: نحوه آمادگی برای آزمایش چربی خون: آیا نیاز به ناشتایی دارد؟
آزمایش های تیروئید
تیروئید غده ای کوچک و پروانه ای شکل در جلوی گردن است که با ترشح هورمون های خاص، نقش حیاتی در تنظیم متابولیسم بدن ایفا می کند. اختلالات تیروئیدی می توانند طیف گسترده ای از علائم را ایجاد کنند و گرچه در هر فردی ممکن است رخ دهند، اما در زنان و افرادی که در بدو تولد جنسیت زن برای آن ها تعیین شده، به ویژه پس از بارداری یا در دوران یائسگی، شیوع بیشتری دارند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: تشخیص، آمادگی، تفسیر نتایج
در جدول زیر، برخی از آزمایش های هورمونی رایج که برای تشخیص یا رد بیماری های تیروئیدی انجام می شوند، آورده شده است:
آزمایش های مرتبط با عملکرد تیروئید
نام آزمایش | نمونه آزمایش | آن چه اندازه گیری می شود |
هورمون محرک تیروئید (TSH) | خون | هورمونی که در غده هیپوفیز تولید می شود و غده تیروئید را تحریک می کند؛ این هورمون نشان دهنده عملکرد تیروئید است. |
تری یودوتیرونین آزاد (T3) یا (Total T3) | خون | فعالترین شکل هورمون تیروئید که بر اساس اینکه به پروتئین در خون متصل باشد یا نه، بهعنوان T3 آزاد یا T3 کل شناخته می شود. |
تیروکسین آزاد (T4) یا (Total T4) | خون | نوعی از هورمون تیروئید که بر اساس این که به پروتئین در خون متصل باشد یا نه، به عنوان T4 آزاد یا T4 کل شناخته می شود. |
برخی افراد ممکن است آزمایش پنل تیروئید انجام دهند که در آن با استفاده از همان نمونه خون، میزان TSH، T3 و T4 اندازه گیری می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های مقاربتی (STD) با تفسیر نتایج
آزمایش های سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یک اختلال شایع هورمونی است که در زنان و افرادی که در بدو تولد مونث تعیین شده اند رخ می دهد. این وضعیت معمولاً با افزایش غیر طبیعی سطح هورمون های آندروژن (هورمون های جنسی مردانه) در بدن همراه است که منجر به عدم تعادل هورمونی و اختلال در عملکرد تخمدان ها می شود.
مطلب پیشنهادی: پنل لیپید (پروفایل چربی) چیست؟
علائم PCOS شامل نامنظمی قاعدگی، ناباروری، جوش های پوستی، رشد غیر طبیعی مو و کیست های تخمدانی است. پزشک ممکن است برای کمک به تشخیص PCOS، آزمایش های هورمونی زیر را توصیه کند:
آزمایش های مرتبط با سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
نام آزمایش | نوع نمونه | آن چه اندازه گیری می شود |
استروژن ها | خون | هورمون هایی که عمدتاً در تخمدان ها تولید می شوند و وظایف متعددی دارند، از جمله تنظیم چرخه قاعدگی |
هورمون محرک فولیکول (FSH) | خون | هورمونی که به کنترل تولید مثل، رشد تخمک ها و توسعه جنسی کمک می کند |
هورمون لوتئینه کننده (LH) | خون | هورمونی که به تنظیم چرخه قاعدگی کمک می کند |
تستوسترون | خون | هورمونی که توسط همه افراد صرف نظر از جنسیت تولید می شود، اما در مردان و افرادی که در بدو تولد مذکر تعیین شده اند، سطح آن بالاتر است. |
گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) | خون یا ادرار | هورمونی که در دوران بارداری و همچنین توسط برخی تومورها تولید می شود |
پرولاکتین | خون | هورمونی که توسط غده هیپوفیز تولید می شود و باعث رشد بافت پستان و تولید شیر می گردد |
هورمون محرک تیروئیدخون (TSH) | خون | هورمونی که توسط غده هیپوفیز تولید می شود و غده تیروئید را فعال می کند و عملکرد تیروئید را نشان می دهد |
هیدروکسی پروژسترون | خون | ۱۷-هورمونی که در غدد فوق کلیوی تولید می شود و می تواند با رشد غیرطبیعی اندام های جنسی مرتبط باشد |
آزمایش های بلوغ
بلوغ مرحله ای از رشد است که در آن دختران و افرادی که در بدو تولد مونث تعیین شده اند، افزایش تولید هورمون های جنسی زنانه را تجربه می کنند. این تغییرات هورمونی باعث بروز ویژگی های ثانویه جنسی می شوند، مانند رشد پستان ها، شروع قاعدگی و رویش موی ناحیه تناسلی.
اگر این تغییرات فیزیکی پیش از ۸ سالگی آغاز شوند، به آن بلوغ زودرس (پیشرس) گفته می شود. در مقابل، اگر تا ۱۳ سالگی هیچ یک از نشانه های بلوغ ظاهر نشود، فرد ممکن است دچار بلوغ تأخیری باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: بررسی عملکرد کلیه، آمادگی و تفسیر نتایج
در چنین مواردی، پزشک ممکن است برای بررسی سطح هورمون ها، آزمایش های تخصصی هورمونی تجویز کند تا علت احتمالی بلوغ زودرس یا تأخیری شناسایی شود.
آزمایش های مرتبط با بلوغ
آن چه اندازه گیری می شود | نوع نمونه | نام آزمایش |
هورمون هایی که در تنظیم چرخه قاعدگی، رشد سینه و رحم و بسیاری عملکردهای دیگر بدن نقش دارند | خون | استروژن ها |
هورمونی که به کنترل تولید مثل، رشد تخمک ها و توسعه جنسی کمک می کند | خون | هورمون محرک فولیکول (FSH) |
هورمونی که چرخه قاعدگی را تحریک می کند | خون | هورمون لوتئینهکننده (LH) |
هورمونی که توسط غده هیپوفیز ساخته می شود و در رشد بافت سینه نقش دارد | خون | پرولاکتین |
هورمونی که عمدتاً در کبد ساخته می شود و به رشد طبیعی استخوان ها و بافت ها کمک می کند | خون | فاکتور رشد شبه انسولین (IGF-1) |
هورمونی که توسط غده تیروئید تولید می شود | خون | تیروکسین آزاد (Free T4) |
هورمونی که توسط غده هیپوفیز تولید شده و غده تیروئید را فعال می کند | خون | هورمون محرک تیروئید TSH |
سایر آزمایش های هورمونی
سایر آزمایشهای هورمونی بسته به وضعیت فرد، از جمله علائم و سوابق پزشکی او، تجویز میشوند. نمونههایی از هورمونهای دیگر که ممکن است اندازهگیری شوند عبارتاند از:
نام آزمایش | نوع نمونه | آن چه اندازه گیری می شود |
پروژسترون | خون | هورمونی که در نیمه دوم چرخه قاعدگی در تخمدان ها ساخته می شود و بدن را برای بارداری آماده می کند |
تستوسترون | خون | هورمونی که توسط افراد هر دو جنس تولید می شود، اما در مردان و افرادی که در بدو تولد مذکر تعیین شده اند، سطح آن بالاتر است |
آندروستندیون | خون | هورمونی از غدد فوق کلیوی که می تواند با ناهنجاری های قاعدگی، ناباروری و رشد بیش از حد موهای بدن و صورت مرتبط باشد |
DHEAS | خون | هورمون جنسی مردانه که ممکن است در اختلالات غدد فوق کلیوی یا تخمدان ها افزایش یابد |
پرولاکتین | خون | هورمونی که توسط غده هیپوفیز ساخته می شود و مرتبط با رشد پستان و تولید شیر است |
نحوه انجام آزمایش هورمونی بانوان
آزمایش های هورمونی برای زنان و افرادی که در بدو تولد، جنسیت زن به آن ها اختصاص داده شده است، ممکن است توسط پزشک عمومی، متخصص زنان و زایمان، یا پزشکان متخصصی مانند غدد درون ریز یا باروری تجویز شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون: انواع، علائم و تفسیر نتایج
این آزمایش ها معمولاً شامل نمونه گیری از خون یا ادرار هستند و می توانند در مطب پزشک، کلینیک، آزمایشگاه تشخیص پزشکی یا بیمارستان انجام شوند. در مواردی که نیاز به جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته باشد، نمونه گیری معمولاً در منزل صورت می گیرد و سپس برای تحلیل به آزمایشگاه ارسال می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه اندازه گیری و تفسیر نتایج
آزمایش در منزل
امروزه کیت های تجاری متعددی در دسترس هستند که امکان انجام آزمایش های هورمونی در منزل را برای زنان و افراد مونث، فراهم می کنند. همچنین، برخی از این آزمایش ها به صورت آنلاین قابل سفارش اند و نتایج آن ها به صورت دیجیتال گزارش می شود:
- آزمایش تیروئید در منزل
- آزمایش باروری در منزل
- آزمایش نشانگرهای سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) در منزل
- آزمایش بارداری در منزل
مهم است که برای تشخیص یا پیگیری هر وضعیت سلامتی از جمله ناباروری، بیماری تیروئید، PCOS یا بارداری، با پزشک یا ارائه دهنده خدمات بهداشتی همکاری کنید. آزمایش های خانگی و آزمایش های هورمونی آنلاین نباید جایگزین مراجعه و همکاری با پزشک شوند.
