مقدمه: پنل لیپید همان آزمایش چربی خون، یک آزمایش خون رایج است که توسط پزشکان برای بررسی و ارزیابی خطر بیماری های قلبی- عروقی استفاده می شود. این آزمایش شامل سه اندازه گیری از سطح کلسترول و یک اندازه گیری از سطح تری گلیسیرید است.
پنل لیپید چیست؟
پانل لیپید یا آزمایش چربی خون، یک آزمایش خون است که میزان مولکول های چربی که لیپیدها نام دارند را در خون شما اندازه گیری می کند. معمولاً این آزمایش شامل چهار نوع اندازه گیری کلسترول و یک اندازه گیری از تری گلیسیریدها است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: تشخیص، آمادگی، تفسیر نتایج
مقدار زیاد چربی ها در خون، می تواند منجر به تجمع مواد چرب در شریان ها شود. این امر می تواند باعث تنگ شدن شریان ها و افزایش خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی شود. پزشکان از آزمایش چربی برای ارزیابی خطر ابتلا به بیماری هایی مانند بیماری قلبی، حمله قلبی و سکته مغزی در کودکان و بزرگسالان استفاده می کنند.
نام های دیگر رایج برای پنل لیپید عبارتند از:
- پروفایل چربی
- آزمایش لیپید
- پنل کلسترول
- پروفایل خطر کرونری
- آزمایش چربی ناشتا یا آزمایش چربی غیر ناشتا
پنج آزمایش در یک پنل لیپید خون چیستند؟
آزمایش چربی خون، پنج نوع مختلف از چربی ها را از یک نمونه خون، اندازه گیری می کند، از جمله:
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) : این نوع کلسترول که به عنوان “کلسترول بد” شناخته می شود، می تواند در رگ های خونی تجمع یابد و خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی را افزایش دهد.
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم : (VLDL) این نوع کلسترول از غذایی که اخیراً مصرف کرده اید وارد بدن می شود. معمولاً در آزمایش خون ناشتا، مقدار کمی از آن وجود دارد. افزایش این نوع کلسترول در نمونه خون ناشتا، ممکن است نشانه ای از این باشد که بدن شما به درستی کلسترول را پردازش نمی کند.
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) : این نوع کلسترول به عنوان “کلسترول خوب” شناخته می شود. آن به کاهش تجمع LDL در رگ های خونی شما کمک می کند.
- کلسترول کل: این میزان کل کلسترول در خون شماست که شامل ترکیبی از LDL-C، VLDL-C و HDL-C می باشد.
- تری گلیسیرید: نوعی چربی است که از غذایی که می خوریم به دست می آید. مقادیر بیش از حد تری گلیسیرید در خون با بیماری های قلبی عروقی و التهاب پانکراس مرتبط است.
در حالی که موارد فوق، اصلی ترین اندازه گیری ها در یک پنل لیپید استاندارد هستند، برخی نسخه های این آزمایش ممکن است شامل اندازه گیری های دیگری نیز باشند.
آزمایش پنل لیپید برای چه استفاده می شود؟
پزشکان از پنل لیپید برای ارزیابی سلامت قلب و عروق شما از طریق تجزیه و تحلیل کلسترول خون استفاده می کنند. این آزمایش به تشخیص بیماری هایی که بر قلب و رگ های خونی شما تأثیر میگذارند، کمک می کند.
دلایلی که ممکن است پزشک آزمایش چربی خون را تجویز کند، شامل موارد زیر است:
- به عنوان یک آزمایش روتین و برای تعیین این که سطح کلسترول شما در محدوده سالم قرار دارد یا در دسته پرخطر است.
- برای نظارت بر سطح کلسترول در صورتی که نتایج آزمایش قبلی شما غیرطبیعی بوده یا عوامل خطر دیگری برای بیماری های قلبی دارید.
- برای ارزیابی تاثیر داروهای کلسترول.
- برای کمک به تشخیص بیماری های دیگر، مانند بیماری کبد.
چرا به آزمایش پروفایل چربی نیاز داریم؟
دلایل مختلفی وجود دارد که ممکن است به آزمایش پنل لیپید نیاز داشته باشید.
اگر یک یا چند عامل خطر برای بیماری های قلبی و عروقی داشته باشید، ممکن است پزشک آزمایش های مکرر چربی خون را برای بررسی و شناسایی زودهنگام سطوح بالای کلسترول توصیه کند.
عوامل خطر برای بیماری های قلبی و عروقی عبارتند از:
- بالاتر از 45 سال بودن برای مردان یا 50 سال برای زنان
- داشتن کلسترول بالا در آزمایش قبلی
- سیگار کشیدن
- داشتن اضافه وزن
- عدم فعالیت بدنی کافی
- فشار خون بالا
- داشتن دیابت یا پیش دیابت
- داشتن والدین یا خواهر و برادری که در سنین پایین به بیماری قلبی مبتلا شده باشند
ممکن است پنل لیپید برای کودکان نیز مورد نیاز باشد. سطح کلسترول در کودکان به سه عامل مرتبط است: ارث، چاقی و نوع غذاهایی که کودکان می خورند. در اکثر موارد، کودکانی که سطح کلسترول بالایی دارند، یکی از والدینشان نیز کلسترول بالا دارند.
پزشکان گاهی از آزمایش های چربی برای تشخیص بیماری هایی که می توانند بر سطح چربی خون تاثیر بگذارند استفاده می کنند، از جمله:
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)
- بیماری مزمن کلیوی
- کم کاری تیروئید
در طول انجام آزمایش پنل لیپید، چه انتظاری باید داشته باشیم؟
در طول آزمایش پانل لیپید می توانید انتظار داشته باشید که موارد زیر را تجربه کنید:
- در یک صندلی خواهید نشست و یک تکنسین نمونه گیری خون (فلبوتومیست) بازوهای شما را برای پیدا کردن رگ مناسب بررسی می کند. معمولاً این رگ در قسمت داخلی بازوی شما و در سمت مخالف آرنج قرار دارد.
- پس از پیدا کردن رگ، تکنسین ناحیه را تمیز و ضد عفونی می کند.
- سپس یک سوزن کوچک را در رگ شما فرو می کند تا نمونه خون گرفته شود. درد آن ممکن است مانند یک نیش کوچک احساس شود.
- بعد از وارد کردن سوزن، مقدار کمی خون در لوله آزمایش جمع می شود.
- پس از این که خون کافی برای آزمایش جمع آوری شد، سوزن را بیرون آورده و روی ناحیه را با پنبه یا گاز فشار می دهند تا خونریزی متوقف شود.
- سپس یک چسب را روی ناحیه می چسبانند و آزمایش تمام می شود.
این روند معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می کشد.
آیا قبل از انجام آزمایش پروفایل چربی، نیاز به ناشتا بودن است؟
در بیشتر موارد، شما باید 10 تا 12 ساعت قبل از انجام آزمایش، ناشتا باشید. ناشتا بودن به این معنی است که هیچ چیزی جز آب نخورید یا ننوشید. در برخی موارد، ممکن است انجام آزمایش چربی خون بدون نیاز به ناشتا بودن نیز امکان پذیر باشد.
مطلب پیشنهادی: نحوه آمادگی برای آزمایش چربی خون: آیا نیاز به ناشتایی دارد؟
مهم است که از قبل، از پزشک خود بپرسید که آیا باید قبل از انجام آزمایش ناشتا باشید یا نه. همیشه دستورالعمل هایی که پزشک شما به شما می دهد را دنبال کنید. اگر پزشک شما به شما گفته است که ناشتا باشید و شما به طور تصادفی چیزی خورده اید، لطفاً به آنها اطلاع دهید زیرا آزمایش بدون ناشتا بودن ممکن است نتیجه دقیقی ندهد.
بعد از انجام آزمایش پروفایل چربی، چه انتظاری باید داشته باشیم؟
پس از این که نمونه خون شما توسط تکنسین آزمایشگاه جمع آوری شد، خون را به آزمایشگاه ارسال خواهند کرد تا آزمایش انجام شود. هنگامی که نتایج آزمایش آماده شد، پزشک نتایج را با شما در میان خواهد گذاشت.
تفسیر نتایج آزمایش پنل چربی
نتایج آزمایش چربی، معمولاً شامل اطلاعات زیر است:
- نام آزمایش خون یا آن چه که در خون شما اندازه گیری شده است.
- عدد یا مقدار اندازه گیری شده در نتیجه آزمایش شما
- محدوده اندازه گیری نرمال برای آن آزمایش.
- اطلاعاتی که نشان می دهد آیا نتیجه آزمایش شما نرمال است یا غیر طبیعی، یا این که سطح آن بالا است یا پایین.
چه زمانی می توانیم نتایج آزمایش پنل چربی خود را دریافت کنیم؟
در بیشتر موارد، نتایج آزمایش چربی خون طی چند روز آماده می شود، اما ممکن است در برخی از موارد، مدت زمان بیشتری طول بکشد.
نتایج نرمال آزمایش پروفایل چربی چیست؟
سطح ایده آل (بر حسب میلیگرم در دسی لیتر خون- mg/dL) برای هر یک از چهار آزمایش استاندارد چربی خون به شرح زیر است:
- کلسترول کل: کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL): بالاتر از 60 میلی گرم در دسی لیتر
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL): کمتر از 100 میلی گرم در دسی لیتر (یا کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر برای افرادی که دیابت دارند).
- تری گلیسیرید: کمتر از 150 میلی گرم در دسی لیتر.
اگر نتایج شما بالاتر یا پایین تر از محدوده هدف باشد، ممکن است در دسته مرزی، متوسط یا دارای ریسک بالا برای مشکلات قلبی-عروقی قرار بگیرید. به طور کلی، سطوح بالاتر از حد نرمال کلسترول کل، LDL و تری گلیسیرید و سطوح پایین تر از حد نرمال HDL می تواند خطر بیماری های قلبی-عروقی را افزایش دهد.
ندرتاً ممکن است سطوح کلسترول به طور غیر طبیعی پایین باشد. اما در صورت وقوع، معمولاً به دلیل یک بیماری زمینه ای مانند سوء تغذیه ایجاد می شود.
آیا باید نگران نتایج غیرطبیعی آزمایش پنل لیپید باشیم؟
خیر. داشتن نتایج غیر طبیعی لزوماً به این معنی نیست که شما به یک بیماری مبتلا هستید یا به درمان نیاز دارید.
محدوده سالم کلسترول برای هر فرد ممکن است به عوامل مختلفی بستگی داشته باشد. پزشک شما هنگام تفسیر نتایج آزمایش ، چندین عامل را در نظر می گیرد، از جمله:
- سن
- سلامت کلی بدن
- سوابق پزشکی
- داروهای مصرفی فعلی
- سایر عوامل خطر برای بیماری های قلبی-عروقی
بسیاری از پزشکان از یک محاسبه گر ویژه ریسک، برای بررسی این عوامل و تعیین نیاز به آزمایش های بیشتر یا درمان استفاده می کنند. اگر در مورد نتایج آزمایشی که داده اید سوالی دارید، حتماَ با پزشک خود مشورت نمایید.
اگر نتایج آزمایش چربی خون غیرطبیعی باشد، گام های بعدی چیست؟
از آن جایی که عوامل زیادی در بروز بیماری های قلبی-عروقی دخیل هستند و هر فرد نیز ویژگی های منحصر به فرد خود را دارد، لذا هیچ روش واحدی برای درمان سطوح غیرطبیعی کلسترول و/یا تری گلیسیریدها وجود ندارد.
اگر نتایج آزمایش چربی خون شما غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است یکی از موارد زیر را توصیه کند:
- ادامه نظارت بر سطح چربی های خون
- تغییر در روال روزانه زندگی، مانند تغییر در رژیم غذایی یا افزایش فعالیت بدنی
- شروع مصرف داروهای کاهش دهنده کلسترول
چه زمانی باید با پزشک خود تماس بگیریم؟
اگر عوامل خطر جدیدی برای بیماری های قلبی-عروقی در شما ایجاد شود، با پزشک خود تماس بگیرید. ممکن است پزشک شما توصیه کند که آزمایش پنل لیپید یا غربالگری های مکرر چربی انجام دهید.
چند وقت یکبار باید آزمایش پنل لیپید انجام دهیم؟
پزشک تعیین می کند که چه زمانی شما نیاز به انجام آزمایش پنل لیپید دارید. این موضوع عمدتا به وجود عوامل خطر برای بیماری های قلبی-عروقی بستگی دارد، اگرچه سن و سوابق پزشکی نیز در این موضوع نقش دارند. حتی کودکان خردسال نیز اگر یک یا چند عامل خطر داشته باشند، ممکن است نیاز به انجام پنل لیپید داشته باشند.
بهترین کار این است که با پزشک خود صحبت کنید و تاریخچه کامل سلامت خود را در اختیار وی قرار دهید تا ببینید چه چیزی را توصیه می کند.
دیدن نتایج غیرطبیعی آزمایش می تواند استرس زا باشد. اما باید بدانید که داشتن نتیجه غیرطبیعی در آزمایش چربی لزوماً به این معنی نیست که شما به درمان نیاز دارید. در حالی که سطوح کلسترول و تری گلیسیرید می تواند نقش مهمی در سلامت کلی شما ایفا کند، عوامل زیاد دیگری نیز در تعیین خطر بیماری های قلبی-عروقی شما تاثیر دارند.
پزشک شما بسیاری از عوامل مربوط به سلامت و سابقه پزشکی شما را در نظر خواهد گرفت تا گام های بعدی را تعیین کند. با هم، برنامه ای را انتخاب خواهید کرد که بهترین نتیجه را برای شما به همراه داشته باشد.
