آزمایش خون ESR: نحوه انجام، کاربرد و تفسیر نتایج

آزمایش خون ESR یا سرعت رسوب گلبول‌ های قرمز، نوعی آزمایش خون است که به پزشکان کمک می ‌کند تا میزان التهاب موجود در بدن را بررسی کنند. این آزمایش ممکن است برای تشخیص یک بیماری یا عفونت و یا پیگیری تغییرات پس از شروع درمان جدید مورد استفاده قرار گیرد.

آزمایش ESR یک روش سریع و ساده است که نیاز به آمادگی خاص ندارد و عوارض جانبی نیز ایجاد نمی‌ کند.

اگر نتیجه آزمایش خون ESR نشان دهد که گلبول ‌های قرمز سریع‌ تر از حد انتظار ته‌ نشین می ‌شوند، ممکن است نشانه وجود یک وضعیت پزشکی ایجاد کننده التهاب باشد. سرعت ته ‌نشینی گلبول‌ ها نشان ‌دهنده شدت التهاب در بدن است؛ هر چه ESR بالاتر باشد، میزان التهاب بیشتر است. با این حال، آزمایش ESR به تنهایی نمی ‌تواند مشخص کند که التهاب ناشی از چه بیماری یا وضعیتی است.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی‌ روبین

آزمایش خون ESR یا سرعت رسوب گلبول ‌های قرمز چیست؟

آزمایش سرعت رسوب گلبول ‌های قرمز (ESR) یک آزمایش خون است که پزشکان از آن برای تشخیص التهاب در بدن استفاده می‌ کنند. این آزمایش معمولاً با نام کوتاه “sed rate test” یا “ESR test”  شناخته می‌ شود.

پزشک شما ممکن است از این آزمایش برای تشخیص یا پیگیری بیماری ‌های التهابی استفاده کند. التهاب زمانی رخ می‌ دهد که سیستم ایمنی بدن پس از آسیب یا برای مقابله با موارد خارجی مانند ویروس ‌ها، باکتری ‌ها یا سموم، سلول ‌های خاصی را فعال کند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش CBC یا شمارش کامل خون با تفسیر کامل نتایج

آزمایش خون ESR می ‌تواند به پزشک شما کمک کند تا بسیاری از بیماری‌ ها و شرایط التهابی را بررسی و غربالگری نماید، از جمله:

• بیماری‌ های خود ایمنی
• اختلالات خونی
• عفونت ‌ها
• آرتریت ‌های التهابی
• برخی انواع سرطان

آزمایش ESR  نمی‌ تواند به ‌طور قطعی هیچ بیماری یا وضعیتی را تأیید یا رد کند و به تنهایی قادر به تشخیص خاصی نیست. اما این آزمایش می ‌تواند به پزشک نشان دهد که آیا التهاب در بدن وجود دارد یا خیر. پزشک نتیجه آزمایش را همراه با سایر آزمایش‌ ها، معاینه فیزیکی و علائمی که تجربه می ‌کنید، بررسی می‌ کند تا به تشخیص نهایی برسد.

کاربرد آزمایش خون ESR

آزمایش خون ESR معمولاً همراه با سایر آزمایش‌ ها، برای تشخیص و پیگیری بیماری ‌هایی که باعث التهاب می ‌شوند، استفاده می ‌شود. بسیاری از بیماری ‌ها می ‌توانند التهاب ایجاد کنند، از جمله آرتریت، واسکولیت، عفونت ‌ها و بیماری ‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون. همچنین، آزمایش ESR می ‌تواند برای نظارت بر وضعیت یک بیماری موجود و ارزیابی پاسخ بدن به درمان مورد استفاده قرار گیرد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون RBC

چرا به آزمایش خون ESR نیاز داریم؟

ممکن است پزشک آزمایش ESR  را در صورتی برای شما تجویز کند که علائمی از یک وضعیت التهابی مشاهده شود. نوع و شدت علائم بستگی به بیماری زمینه ‌ای دارد، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سر درد
• تب بدون علت مشخص
• کاهش وزن بدون دلیل
• خشکی یا درد مفاصل
• درد گردن یا شانه
• کاهش اشتها
• کم‌ خونی

آزمایش خون ESR چگونه انجام می ‌شود؟

آزمایش ESR یک آزمایش خون ساده است. یک متخصص خون ‌گیری یا پزشک، مقدار کمی از خون شما را از یک رگ (معمولاً در دست) می ‌گیرد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MCH

آزمایش خون ESR، میزان سرعت رسوب گلبول‌ های قرمز (اریتروسیت ‌ها) را اندازه‌ گیری می ‌کند. گلبول ‌های قرمز، سلول‌ های خون هستند و سرعت رسوب به معنای مدت زمانی است که گلبول ‌ها در ته لوله آزمایش ته ‌نشین می ‌شوند.

برای درک بهتر، تصور کنید یک لامپ لاوا دارید که ژل داخل آن با گرم و سرد شدن حرکت کرده و بالا و پایین می ‌رود. در آزمایش ESR، لوله حاوی خون شبیه همان لامپ است، با این تفاوت که هیچ منبع حرارتی وجود ندارد. پزشک تنها زمان نشست گلبول ‌های قرمز در ته لوله آزمایش را اندازه ‌گیری می‌ کند.

اگر گلبول‌ ها سریع ‌تر از حالت عادی ته ‌نشین شوند، ممکن است نشانه وجود یک وضعیت التهابی در بدن باشد.

مطلب پیشنهادی: تعداد بالای گلبول‌های قرمز خون: علت، علائم و درمان

چگونه برای آزمایش خون ESR آماده شویم؟

برای انجام آزمایش ESR  نیازی به آماده‌ سازی خاصی ندارید. می ‌توانید غذا بخورید، مایعات بنوشید و تمام داروها و مکمل ‌های معمول خود را مصرف کنید.

در طول آزمایش، یک متخصص مراقبت ‌های بهداشتی یا نمونه ‌گیر، نمونه خون شما را از یک رگ می ‌گیرد. ابتدا محل خون‌ گیری با محلول، ضد عفونی می‌ شود و سپس سوزن وارد رگ می ‌شود. ممکن است از شما خواسته شود دست خود را مشت کنید تا جریان خون بهتر شود.

هنگام ورود سوزن، ممکن است یک سوزش کوتاه و خفیف احساس کنید. اگر از خون ‌گیری یا سوزن احساس خوبی ندارید، حتماً به تیم پزشکی اطلاع دهید تا به شما کمک کنند آرامش خود را حفظ کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کشت ادرار

خطرات آزمایش سرعت رسوب گلبول ‌های قرمز (ESR)

آزمایش خون ESR بسیار ایمن است و معمولاً هیچ ریسک یا عارضه‌ ای ایجاد نمی ‌کند و عوارض جانبی ندارد.

ممکن است برای چند ساعت پس از انجام آزمایش، دست شما کمی درد کند. پزشک یا خون ‌گیر، یک بانداژ روی محل ورود سوزن قرار می ‌دهد. داشتن خونریزی خفیف یا کبودی جزئی پس از گرفتن خون، طبیعی است.

مطلب پیشنهادی: آزمایش پوکی استخوان

تفسیر نتایج آزمایش خون ESR

پزشک شما، نتایج آزمایش خون ESR را همراه با سابقه پزشکی، علائم بالینی و سایر آزمایش‌ها بررسی می‌ کند تا به تشخیص بیماری کمک شود. آزمایش ESR به تنهایی نمی ‌تواند مشخص کند که التهاب، ناشی از کدام بیماری است.

اگر نتیجه آزمایش خون ESR  بالا باشد، به این معناست که گلبول ‌های قرمز شما سریع ‌تر از حد طبیعی ته ‌نشین شده ‌اند. این حالت می ‌تواند ناشی از یک وضعیت التهابی در بدن باشد، از جمله:

• آرتریت تمپورال، التهاب شریان ‌ها، معمولاً در پوست سر، گردن و بازوها
• آرتریت
• واسکولیت سیستمیک،  التهاب دیواره رگ ‌های خونی که می‌ تواند هر یک از اندام‌ ها را تحت تأثیر قرار دهد
• پولی‌ میالژیا روماتیکا
• بیماری ‌های التهابی روده
• بیماری ‌های کلیوی
• عفونت ‌ها
• آرتریت روماتوئید و سایر بیماری‌ های خود ایمنی
• بیماری ‌های قلبی
• برخی انواع سرطان ‌ها

مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی

اگر نتیجه آزمایش ESR  پایین باشد، به این معناست که گلبول‌ های قرمز شما کندتر از حد طبیعی ته‌ نشین شده ‌اند. این حالت ممکن است ناشی از برخی شرایط زیر باشد:

• اختلالات خونی، مانند:
  • پلی ‌سیتمی، افزایش تعداد گلبول‌ های قرمز که باعث غلیظ شدن خون می‌ شود
  • کم‌ خونی داسی ‌شکل (Sickle Cell Disease)
  • لکوسیتوز، افزایش بسیار زیاد تعداد گلبول ‌های سفید خون
• نارسایی قلبی
• برخی مشکلات کلیوی و کبدی

مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟

نتایج آزمایش خون ESR چه چیزی را نشان می دهد؟

آزمایش خون ESR نشان می ‌دهد که گلبول ‌های قرمز شما چه سرعتی در ته‌ نشینی در نمونه خون دارند. اکثر پزشکان از روش وسترگرن (Westergren) استفاده می ‌کنند. در این روش، نمونه خون شما در یک لوله ویژه به نام لوله وسترگرن قرار داده می ‌شود و مدت زمانی که گلبول ‌ها برای ته ‌نشینی نیاز دارند، بررسی می ‌شود.

سرعت ته ‌نشینی گلبول‌ های قرمز به صورت میلی ‌متر در ساعت (mm/hr) اندازه ‌گیری می ‌شود. می‌ توان آن را مشابه سرعت ‌سنج خودرو تصور کرد که سرعت حرکت شما را بر حسب مایل یا کیلومتر در ساعت نشان می ‌دهد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش سرطان

میزان طبیعی ESR بر اساس سن و جنسیت

محدوده طبیعی سرعت رسوب گلبول ‌های قرمز (ESR) به سن و جنسیت فرد بستگی دارد:

محدوده‌ های معمول ESR می ‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. برخی آزمایشگاه ‌ها نیز محدوده‌ های استاندارد متفاوتی دارند. پزشک شما نتایج آزمایش را در اختیار شما قرار می دهد و به شما کمک می‌کند آن‌ ها را درک کنید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج

سرعت رسوب بالا

اگر میزان سرعت رسوب گلبول‌ های قرمز بالاتر از حد معمول باشد، ممکن است نشان‌ دهنده وجود التهاب در بخشی از بدن باشد. لازم در صورت داشتن  ESRغیر طبیعی، پزشک در مورد آزمایش ‌ها یا درمان ‌های مناسب با شما صحبت خواهد کرد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی برای زنان

سرعت رسوب پایین

داشتن ESR پایین معمولاً جای نگرانی ندارد. در واقع، بسیاری از افراد سرعت رسوبی کمتر از حد آستانه‌ های ذکر شده در بالا دارند. با این حال، بدن هر فرد متفاوت است و برخی افراد به طور طبیعی ESR  بالا یا پایین ‌تر از حد معمول دارند.

نکات مهم درباره نتایج غیر طبیعی  ESR

اگر نتایج آزمایش خون ESR شما غیر طبیعی باشد، لزوماً به این معنا نیست که یک بیماری نیازمند درمان دارید. میزان طبیعی ESR بسته به سن و جنسیت متفاوت است. همچنین عواملی مانند بارداری، چرخه قاعدگی، افزایش سن، چاقی، مصرف منظم الکل و فعالیت بدنی می‌ توانند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارند.

مطلب پیشنهادی: آزمایش پاپ اسمیر: کاربرد، نحوه انجام و تفسیر نتایج

برخی داروها و مکمل‌ ها نیز ممکن است نتایج را تغییر دهند؛ بنابراین حتماً پزشک خود را از داروها و مکمل‌ هایی که مصرف می ‌کنید، مطلع نمایید.

نکات تکمیلی درباره آزمایش  ESR

از آن جا که آزمایش خون ESR نمی‌ تواند یک بیماری خاص را تشخیص دهد، پزشک ممکن است هم‌ زمان آزمایش‌ های دیگری نیز درخواست کند. همچنین ممکن است فردی دارای یک بیماری التهابی باشد، اما نتیجه ESR او در محدوده طبیعی قرار گیرد.

اغلب آزمایش پروتئین واکنشی سی (CRP) همراه با ESR انجام می ‌شود تا اطلاعات دقیق ‌تری درباره میزان التهاب در بدن فراهم شود.

مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی

جمع بندی
آزمایش خون ESR (سرعت رسوب گلبول ‌های قرمز) نمی‌ تواند بیماری یا مشکل خاصی را تشخیص دهد و هیچ وضعیت پزشکی را تأیید یا رد نمی ‌کند. با این حال، این آزمایش روشی سریع است تا پزشک بتواند اطلاعات بیشتری درباره علائم شما به دست آورد. ممکن است در آینده نیاز به آزمایش ‌های تکمیلی برای بررسی پاسخ بدن به درمان داشته باشید.

برخی افراد از اعتراف به ترس از سوزن یا دیدن خون احساس خجالت می ‌کنند، اما جای نگرانی نیست. اگر مضطرب هستید، حتماً به پزشک یا خون‌ گیر اطلاع دهید. آن ‌ها به شما کمک می ‌کنند تا قبل، حین و بعد از آزمایش ESR آرامش خود را حفظ کنید.