آزمایش خون BUN: ضرورت، آمادگی و تفسیر کامل نتایج

آزمایش خون BUN یا نیتروژن اوره خون، میزان نیتروژن موجود در اوره خون را اندازه‌ گیری می‌ کند. این آزمایش به پزشک کمک می‌ کند تا تشخیص دهد کلیه‌ های شما تا چه اندازه به ‌درستی کار می ‌کنند. میزان BUN بسته به سن و جنسیت افراد متفاوت است. مقادیر غیر طبیعی ممکن است نشانه ‌ی وجود یک مشکل در سلامت فرد، از جمله آسیب کلیوی باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون CRP

آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) چیست؟

آزمایش نیتروژن اوره خون یا BUN، میزان نیتروژن اوره موجود در خون را اندازه ‌گیری می ‌کند.

نیتروژن اوره یک پسماند متابولیکی است و زمانی در بدن ایجاد می ‌شود که بدن شما پروتئین موجود در مواد غذایی را تجزیه می‌ کند. این ماده در کبد ساخته می ‌شود و از طریق جریان خون به کلیه ‌ها منتقل می‌ گردد. سپس کلیه‌ ها آن را از خون فیلتر کرده و از طریق ادرار از بدن دفع می‌ کنند.

میزان نیتروژن اوره در خون یکی از شاخص ‌هایی است که به پزشک کمک می‌ کند تا بفهمد کلیه‌ های شما تا چه اندازه درست کار می ‌کنند. مقدار کمی نیتروژن اوره در خون طبیعی است، اما اگر میزان آن بیش از حد بالا باشد، به این معناست که کلیه‌ ها در تصفیه خون به ‌درستی عمل نمی ‌کنند و ممکن است نشانه ‌ی بیماری یا آسیب کلیوی باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش CBC یا شمارش کامل خون با تفسیر کامل نتایج

چرا آزمایش خون BUN انجام می ‌شود؟

پزشک ممکن است انجام آزمایش BUN  را در زمان معاینه‌ ی عمومی به عنوان بخشی از آزمایش پنل متابولیک جامع (CMP) یا پنل متابولیک پایه (BMP) توصیه کند.

همچنین، اگر شما در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری کلیوی باشید، پزشک ممکن است انجام این آزمایش را پیشنهاد دهد. مراحل اولیه‌ ی بیماری کلیوی معمولاً هیچ علامتی ندارند، اما عوامل زیر می ‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند:

• سابقه‌ ی خانوادگی بیماری کلیوی
• دیابت
• فشار خون بالا (هایپرتانسیون)
• بیماری قلبی

اگر علائم مراحل پیشرفته ‌تر بیماری کلیوی در شما وجود داشته باشد، انجام آزمایش BUN توصیه می‌ شود. علائم مراحل پیشرفته ‌ی بیماری کلیوی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• افزایش تعداد دفعات ادرار نسبت به حالت معمول
• کف ‌آلود بودن ادرار
• وجود خون در ادرار
• خستگی یا بی ‌حالی
• کاهش اشتها
• ورم یا پف‌ کردگی به‌ ویژه در دست ‌ها، پاها و مچ پاها

مطلب پیشنهادی: آزمایش حساسیت غذایی

میزان طبیعی نیتروژن اوره خون چقدر است؟

مقدار طبیعی نیتروژن اوره خون (BUN) بسته به سن و جنسیت افراد متفاوت است.

چه سطحی از اوره نشان ‌دهنده نارسایی کلیه است؟

پزشکان از آزمایش BUN به ‌تنهایی برای تشخیص نارسایی کلیه استفاده نمی‌ کنند. با این حال، اگر میزان BUN شما بالاتر از حد طبیعی یا مقدار پایه  معمول خودتان باشد و در عین حال میزان کراتینین (که محصول زائد ناشی از تجزیه ‌ی بافت عضلانی است) نیز افزایش یافته باشد، این وضعیت می ‌تواند نشان ‌دهنده ‌ی احتمال نارسایی کلیه باشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون HCT

به عبارت دیگر، بالا بودن هم ‌زمان BUN و کراتینین نشانه‌ ای است که کلیه ‌ها ممکن است در تصفیه و دفع مواد زائد از بدن به‌ درستی عمل نکنند.

مفهوم بالا بودن نیتروژن اوره خون (BUN) چیست؟

میزان بالای نیتروژن اوره خون ممکن است نشان‌ دهنده‌ ی این باشد که کلیه ‌ها به‌ درستی عمل نمی ‌کنند. با این حال، حتی اگر عملکرد کلیه ‌ها طبیعی باشد، عوامل مختلفی می ‌توانند باعث افزایش BUN  شوند، از جمله:

• رژیم غذایی پُر پروتئین
• کم ‌آبی بدن (دهیدراته شدن)
• افزایش سن (نوزادان و کودکان معمولاً سطح پایین ‌تری از BUN دارند)
• مصرف برخی داروها مانند کاربامازپین، متوترکسات و تتراسایکلین
• سوختگی ‌ها
• انسداد در دستگاه ادراری که مانع از تخلیه‌ ی ادرار می‌ شود
• استرس شدید
• حمله‌ ی قلبی (سکته‌ قلبی)
• خونریزی در دستگاه گوارش

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون ESR

پایین بودن میزان نیتروژن اوره خون (BUN) به چه معناست؟

پایین بودن سطح نیتروژن اوره خون نسبتاً نادر است، اما در برخی شرایط ممکن است رخ دهد. عوامل زیر می‌ توانند باعث کاهش BUN شوند:

• رژیم غذایی کم ‌پروتئین
• جثه ‌ی کوچک یا توده ‌ی عضلانی کم
• مصرف بیش از حد آب یا افزایش آب در بدن
• بیماری ‌های کبدی (زیرا اوره در کبد تولید می ‌شود)

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون بیلی‌ روبین

پیش از انجام آزمایش خون BUN چه اتفاقی می ‌افتد؟

پیش از انجام آزمایش خون BUN، اگر دچار اختلال خونریزی هستید یا داروهای رقیق‌ کننده خون مصرف می ‌کنید، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید.

پزشک ممکن است علاوه بر آزمایش خون BUN، آزمایش ‌های خونی دیگری را نیز تجویز کند. برخی از این آزمایش ‌ها ممکن است نیاز داشته باشند که شما بین ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از انجام آزمایش، ناشتا باشید. از پزشک خود بپرسید آیا لازم است پیش از آزمایش خون BUN یا هر نوع آزمایش خونی دیگر ناشتا باشید یا خیر.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون RBC

نحوه انجام آزمایش خون BUN

پزشک یا پرستار می ‌تواند سطح BUN شما را از طریق آزمایش خون اندازه ‌گیری کند.

• آن ‌ها ابتدا پوست اطراف رگی در بازوی شما را با ید، الکل ایزوپروپیل یا یک ماده ضد عفونی ‌کننده دیگر تمیز می ‌کنند.
• سپس با استفاده از یک سوزن نازک، خون را از رگ بازوی شما به ویال‌ های کوچک می ‌کشند. ممکن است یک نیشگون کوچک احساس کنید و محل آن بعداً کمی کبودی بگیرد. با این حال، هرگونه علامت ناشی از سوزن معمولاً به سرعت از بین می ‌رود.
• در نهایت، نمونه خون شما در آزمایشگاه مورد تحلیل قرار می گیرد. دریافت نتایج معمولاً یک تا سه روز طول می‌ کشد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MCH

بعد از آزمایش خون BUN چه اتفاقی می ‌افتد؟

پس از آن که آزمایشگاه نمونه خون شما را بررسی کرد، پزشک یا پرستار با شما تماس می‌ گیرد تا نتایج آزمایش را به شما توضیح دهد و به سؤالات تان پاسخ دهد.

اگر پزشک مشکوک به بیماری کلیوی باشد، ممکن است آزمایش ‌های بیشتری تجویز کند، از جمله:

• کراتینین سرم: این آزمایش برای بررسی افزایش میزان کراتینین انجام می ‌شود.
• نرخ تخلیه گلومرولی تخمینی: این عدد از میزان کراتینین خون محاسبه می ‌شود تا تخمینی از عملکرد کلیه‌ ها در تصفیه خون ارائه دهد. این محاسبه بر اساس سطح پروتئین، سن، جنسیت، اندازه بدن و نژاد انجام می ‌شود.

مطلب پیشنهادی: تعداد بالای گلبول‌های قرمز خون: علت، علائم و درمان

سؤالات متداول آزمایش خون BUN

چگونه می ‌توان سطح بالای BUN را کاهش داد؟

پزشکان مستقیماً سطح بالای BUN را “اصلاح و درمان” نمی ‌کنند؛ بلکه دلیل غیر طبیعی بودن عملکرد کلیه‌ ها را پیدا کرده و مشکل اصلی را درمان می‌ کنند. با این حال، ساده ‌ترین راه برای کاهش سطح بالای BUN، تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی است.

اگر بیماری کلیوی ندارید و در حال دیالیز کلیه نیستید، باید مایعات بیشتری بنوشید —  افزایش BUN به‌ تنهایی وقتی که کراتینین سرم شما نسبتاً پایین است، می‌ تواند نشان ‌دهنده ‌ی کم ‌آبی بدن باشد.

• مردان: حدود ۱۳ فنجان (۳ لیتر) مایعات در روز
• زنان: حدود ۹ فنجان (۲.۲ لیتر) مایعات در روز

همچنین رژیم غذایی کم ‌پروتئین می ‌تواند به کاهش BUN کمک کند. برخی از مواد غذایی سالم و کم ‌پروتئین عبارتند از:

• غلات: جو، برنج و پاستا
• میوه ‌ها: سیب، توت ‌ها و موز
• سبزیجات: سبزیجات برگ‌ دار، فلفل و بروکلی
• چربی ‌های سالم: آووکادو، مغزها و روغن نارگیل

مطلب پیشنهادی: آزمایش کشت ادرار

اگر سطح نیتروژن اوره خون (BUN) من بالا باشد، چه غذاهایی را باید از رژیم خود حذف کنم؟

اگر سطح BUN شما بالا است، بهتر است مصرف غذاهای پُر پروتئین را محدود یا از آن ها اجتناب کنید. نمونه‌ هایی از غذاهای پُر پروتئین عبارتند از:

• گوشت‌ ها: گوشت گاو، مرغ، گوشت خوک و سالمون
• لبنیات: شیر، پنیر و ماست

اکثر افراد باید روزانه بین ۴۰ تا ۶۰ گرم پروتئین مصرف کنند. با این حال، اگر سطح BUN شما بالا است، ممکن است نیاز باشد مصرف پروتئین خود را تا نصف کاهش دهید.

مطلب پیشنهادی: آزمایش پوکی استخوان

چه داروهایی برای درمان سطوح غیر طبیعی نیتروژن اوره خون (BUN) استفاده می ‌شوند؟

پزشکان معمولاً دارویی برای درمان مستقیم سطوح غیر طبیعی BUN تجویز نمی ‌کنند. درمان بیشتر بر یافتن و رفع علت اصلی مشکل کلیوی یا سایر شرایط مرتبط تمرکز دارد.

مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر چند روز پس از آزمایش BUN هنوز از نتایج خود مطلع نشده ‌اید، با پزشک یا مرکز آزمایشگاهی تماس بگیرید.

چه سؤالاتی باید از پزشک خود بپرسم؟

• نتایج آزمایش من به چه معناست؟
• آیا انجام آزمایش ‌های دیگری توصیه می ‌کنید؟
• چگونه می ‌توانم سطح BUN خود را کاهش دهم؟
• آیا یک بیماری خاص باعث غیر طبیعی شدن سطح BUN من شده است؟

مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟

یادداشت
نیتروژن اوره یک محصول زائد است که پس از تجزیه پروتئین در کبد شما ایجاد می ‌شود. گاهی اوقات، میزان نیتروژن اوره در خون بیش از حد یا کمتر از حد طبیعی است که می‌ تواند مشکلاتی در سلامت فرد ایجاد کند.

اگر علائم بالا یا پایین بودن نیتروژن اوره در خون را دارید، بهتر است با پزشک یا ارائه ‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت کنید. آن‌ها می‌ توانند آزمایش خون BUN را تجویز کنند تا میزان عملکرد کلیه‌های شما بررسی شود و درمان مناسب را پیشنهاد دهند.