آزمایش خون نوتروفیل، یکی از مهم ترین آزمایش های خون است که نقش حیاتی در بررسی سلامت سیستم ایمنی بدن و تشخیص عفونت ها و بیماری های زمینه ای دارد.
نوتروفیل ها، که حدود نیمی از کل گلبول های سفید خون را تشکیل می دهند، به عنوان خط مقدم دفاعی بدن در برابر عوامل بیماری زا عمل می کنند.
بررسی شمارش مطلق نوتروفیل ها (ANC) به پزشکان کمک می کند تا تعداد نوتروفیل ها را اندازه گیری کنند و در صورت بالا یا پایین بودن آن، اقدامات لازم برای درمان یا تشخیص علت زمینه ای انجام شود.
در این مقاله، با بررسی کامل نوتروفیل ها، نقش آن ها در بدن، نحوه محاسبه و اهمیت ANC، علائم افزایش یا کاهش نوتروفیل، علل نوتروفیلی و نوتروپنی و روش های مدیریت سطوح غیرطبیعی، به شما کمک می کنیم تا اهمیت آزمایش خون نوتروفیل و نحوه تفسیر آن را به خوبی درک کنید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش پاپ اسمیر مایع
نوتروفیل چیست؟
نوتروفیل ها نوعی از گلبول های سفید خون هستند که توسط مغز استخوان ساخته می شوند و نقش مهمی در خط مقدم دفاعی سیستم ایمنی بدن ایفا می کنند.
آزمایش خون نوتروفیل می تواند به پزشکان کمک کند تا سطح این سلول ها را به طور دقیق بررسی کنند.
حدود 40 تا 60 درصد از کل گلبول های سفید خون را نوتروفیل ها تشکیل می دهند و به همین دلیل، یکی از فراوان ترین سلول های ایمنی در بدن محسوب می شوند.
انجام آزمایش خون نوتروفیل به ارزیابی سلامت کلی سیستم ایمنی کمک می کند.
محدوده طبیعی نوتروفیل در یک فرد بزرگسال سالم معمولا بین 2500 تا 6000 نوتروفیل در هر میکرولیتر خون است. این محدوده به پزشکان کمک می کند تا وضعیت سیستم ایمنی و احتمال وجود عفونت یا التهاب را ارزیابی کنند.
نوتروفیل ها می توانند در خون، بافت های بدن و غدد لنفاوی یافت شوند. با وجود این که طول عمر نوتروفیل ها کمتر از 24 ساعت است، بدن انسان روزانه حدود 100 میلیارد نوتروفیل تولید می کند تا همواره آمادگی مقابله با عوامل بیماری زا یا عفونت حفظ شود.
مطلب پیشنهادی: غربالگری سه ماهه دوم بارداری
نقش نوتروفیل ها در بدن
نوتروفیل ها، با انجام چندین عملکرد حیاتی، نقش مهمی در محافظت از بدن در برابر عفونت ها دارند. آزمایش خون نوتروفیل می تواند نشان دهد که بدن به اندازه کافی نوتروفیل تولید می کند یا خیر.
به عنوان بخشی از سیستم ایمنی ذاتی، نوتروفیل ها جزو اولین گلبول های سفید خونی هستند که در صورت بروز عفونت باکتریایی به محل عفونت می رسند و بلافاصله واکنش دفاعی بدن را آغاز می کنند.
نوتروفیل ها از نظر عملکردی هم در گروه گرانولوسیت ها و هم در گروه فاگوسیت ها قرار می گیرند که هر یک نقش ویژه ای در مقابله با عوامل بیماری زا دارند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بارداری
نوتروفیل ها به عنوان گرانولوسیت
گرانولوسیت ها حاوی دانه های ریزی به نام گرانول هستند که هنگام تخریب سلول یا فرآیند دگرانولاسیون آزاد می شوند. این گرانول ها دارای خواص ضد میکروبی قوی هستند و می توانند به کنترل و مهار عفونت های باکتریایی، قارچی و حتی ویروسی کمک کنند.
نوتروفیل ها به عنوان فاگوسیت
فاگوسیت ها سلول هایی هستند که میکرو ارگانیسم های بیماری زا را احاطه کرده و می بلعند. این فرآیند که با عنوان فاگوسیتوز شناخته می شود، اصلی ترین مکانیسم دفاعی بدن در برابر عفونت های باکتریایی و قارچی به شمار می رود و نقش کلیدی در خط مقدم پاسخ ایمنی دارد.
در مجموع، عملکرد هماهنگ نوتروفیل ها در شناسایی، حمله و نابودی عوامل عفونی، آن ها را به یکی از مهم ترین اجزای سیستم دفاعی بدن تبدیل کرده است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون تری گلیسیرید
شمارش مطلق نوتروفیل (ANC
تعریف ANC
شمارش مطلق نوتروفیل ها (ANC) بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) است که میزان نوتروفیل ها در سیستم دفاعی بدن را اندازه گیری می کند و برای ارزیابی سلامت عمومی فرد و همچنین تشخیص احتمال عفونت یا بیماری استفاده می شود.
محدوده طبیعی ANC
ANC با یک محدوده مرجع مقایسه می شود که عوامل مختلفی مانند سن و شرایط فرد را در نظر میگیرد، برای یک بزرگسال سالم، مقدار طبیعی ANC معمولاً بین ۲۵۰۰ تا ۷۰۰۰ سلول در میکرو لیتر خون است.
تفسیر آزمایش خون نوتروفیل کمک می کند تا علائم غیرطبیعی نوتروفیل سریع تر شناسایی شوند.
سطح بالاتر یا پایین تر از این محدوده می تواند نشانه عفونت ها یا شرایط زمینه ای در بدن باشد و نیاز به ارزیابی بیشتر برای تعیین علت زمینه ای وجود دارد.
- ANC پایین نشان دهنده افزایش خطر ابتلا به عفونت است و نیاز به مراقبت پزشکی دارد.
- ANC بالا می تواند علامت التهاب در بدن یا پاسخ سیستم ایمنی به بیماری باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون فریتین
نحوه محاسبه ANC
نوتروفیل ها حدود نیمی از کل گلبول های سفید خون (WBC) شما را تشکیل می دهند.
برای محاسبه شمارش مطلق نوتروفیل (ANC)، تعداد کل گلبول های سفید خود را در ۵۰٪ ضرب کنید. به عنوان مثال، اگر تعداد WBC شما ۸۰۰۰ باشد، ANC شما ۴۰۰۰ سلول در هر میکرو لیتر خون (cells/mcL) خواهد بود.
اهمیت بررسی ANC
این آزمایش به پزشکان کمک میکند تا وضعیت ایمنی بدن بیمار را ارزیابی کرده و درمان های مناسب را تجویز کنند و فقط نشان می دهد که تعداد نوتروفیل ها بالا است یا پایین، اما دلیل آن را مشخص نمی کند.
علائم سطوح غیرطبیعی نوتروفیل
اگر سطح نوتروفیل در آزمایش خون غیرطبیعی باشد، معمولا علائم به علت زمینه ای ایجاد کننده این تغییرات مربوط می شود. برای مثال:
- علائم نوتروفیل بالا ممکن است شامل تب های بدون علت مشخص یا عفونت های مکرر باشد.
- علائم نوتروفیل پایین می تواند شامل تب، خستگی، گلودرد یا بزرگ شدن غدد لنفاوی باشد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون BUN
روش های مدیریت سطوح غیرطبیعی نوتروفیل
اگر شمارش نوتروفیل شما پایین یا بالا باشد، اولین گام در درمان، رفع علت زمینه ای است. این اقدامات می تواند شامل موارد زیر باشد:
- تنظیم داروها: پزشک ممکن است داروهایی را که باعث تغییر سطح نوتروفیل ها می شوند قطع یا جایگزین کند.
- داروهای تجویزی: در برخی موارد، ممکن است دارویی مانند (Neupogen) یا (Neurapeg) تجویز شود که رشد گلبول های سفید خون را در افراد مبتلا به سرطان تحریک می کند.
- انتقال خون: دریافت خون یا محصولات خونی به صورت وریدی می تواند به افزایش شمارش گلبول های سفید خون کمک کند.
- لوکافریز (Leukapheresis): این روش تصفیه خون گاهی اوقات برای افرادی که مبتلا به لوسمی هستند، لازم است.
- آگاهی از علائم عفونت: تشخیص و درمان زودهنگام می تواند شدت نوتروپنی را کاهش دهد.
- شست و شوی دست ها: رعایت بهداشت استاندارد برای پیشگیری از ابتلا به عفونت های قابل انتقال از جمله اجتناب از تماس با افراد بیمار ضروری است.
- دریافت واکسن های توصیه شده: شامل واکسیناسیون سالانه آنفلوآنزا و کووید-۱۹ می شود.
- تغذیه سالم و متعادل: یک رژیم غذایی سالم به تقویت سیستم ایمنی کمک کرده و از کمبودهای تغذیه ای که می توانند باعث نوتروپنی شوند، جلوگیری میکند.
از آن جایی که برخی از علل نوتروپنی ممکن است مرتبط با تغذیه باشند، پزشک ممکن است تغییرات در سبک زندگی را نیز توصیه کند تا به افزایش شمارش نوتروفیل ها کمک شود.
گاهی اوقات نوتروفیلی یا نوتروپنی قابل پیشگیری نیست، مانند برخی اختلالات مادرزادی یا بیماری های مزمن.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون CRP
نوتروفیلی (افزایش نوتروفیل ها)
مقدار ANC بالاتر از ۷۰۰۰ سلول در میکرو لیتر خون، نوتروفیلی یا افزایش شمارش نوتروفیل نامیده می شود.
این وضعیت نشان می دهد که یک فرآیند التهابی در بدن در جریان است و سیستم ایمنی بدن در حال تولید نوتروفیل های بیشتر برای مقابله با آن است.
علل نوتروفیلی
عفونت ها، شایع ترین علت افزایش نوتروفیل در آزمایش خون هستند، به ویژه زمانی که منشا باکتریایی داشته باشند.
با این حال، عفونت های ویروسی نیز به خصوص در مراحل اولیه می توانند باعث نوتروفیلی شوند. همچنین عفونت های قارچی و انگلی نیز از دیگر علل افزایش نوتروفیل محسوب می شوند.
گاهی اوقات افزایش نوتروفیل ها در شرایطی مانند آلرژی، آرتریت یا زخم های بافتی (مثل سوختگی ها) رخ می دهد. برخی داروها، از جمله کورتیکواستروئیدها، نیز می توانند باعث افزایش نوتروفیل ها شوند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش CBC یا شمارش کامل خون با تفسیر کامل نتایج
علل شایع نوتروفیلی:
- عفونت ها: مانند ویروس اپشتین-بار یا عفونت های پنوموکوکی
- بیماری های التهابی: شامل لوسمی میلوئید مزمن (CML) یا ترومبوسیتمی ضروری، نوعی نادر از سرطان خون
علل کمتر شایع نوتروفیلی:
- سرطان های جامد: معمولاً در اندام هایی مانند لوزالمعده یا کبد ایجاد می شوند.
- کریوگلوبولینمی: انسداد نادر رگ های خونی کوچک که گاهی در افراد مبتلا به هپاتیت B و C مشاهده می شود.
نوتروفیلی می تواند به صورت اولیه یا ثانویه ایجاد شود:
- نوتروفیلی اولیه، معمولا ناشی از اختلالات مادرزادی یا بیماری های مغز استخوان است.
- نوتروفیلی ثانویه، بیشتر در اثر عفونت ها، التهاب، استرس و برخی شرایط دیگر رخ می دهد.
علل نوتروفیلی اولیه شامل موارد زیر است:
- لوسمی میلوئید مزمن (CML)
- ترومبوسیتمی اساسی (ET)
- پلی سیتمی ورا (PV)
- لوسمی میلومونوسیتیک نوجوانان (JMML)
- لوسمی نوتروفیلیک مزمن (CNL)
علل نوتروفیلی ثانویه شامل موارد زیر است:
- عفونت ها
- التهاب
- استرس های روحی یا جسمی (از جمله ورزش شدید)
- اختلالات خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید
- بیماری های التهابی مانند بیماری التهابی روده (IBD) و واسکولیت
- ضربه های فیزیکی و سوختگی ها
- سیگار کشیدن
- مصرف برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها و لیتیوم
- سرطان های تومور جامد (از جمله متاستاز به مغز استخوان)
- بارداری
مطلب پیشنهادی: آزمایش حساسیت غذایی
علائم نوتروفیلی
علائم، معمولاً نتیجه بیماری ها یا شرایطی هستند که باعث نوتروفیلی می شوند. این علائم اغلب نشانه های عفونت هستند و می توانند شامل موارد زیر باشند:
- تب
- سرفه
- درد شکمی
- خستگی
- کاهش وزن
نوتروپنی (کاهش نوتروفیل ها)
نوتروپنی یا نوتروفیل پایین به کاهش تعداد نوتروفیل ها در آزمایش خون گفته می شود و زمانی رخ می دهد که سطح نوتروفیل به زیر ۲۵۰۰ برسد.
سطح کمتر از ۱۰۰۰ جدی ترین حالت است و خطر ابتلا به عفونت را به طور چشمگیری افزایش می دهد.
یک استثنای مهم این است که نوتروپنی همیشه به معنای افزایش خطر عفونت نیست؛ به ویژه در افراد با پیشینه آفریقایی.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون HCT
در ایالات متحده، حدود 5/4 درصد از افراد سیاه پوست دارای شمارش نوتروفیل در سطح نوتروپنی هستند، در حالی که این میزان برای افراد سفید پوست 8/0 درصد است. پژوهشگران در حال کار روی یک محدوده مرجع بهینه برای بازتاب این تفاوت هستند.
علل نوتروپنی
چند مکانیسم می تواند باعث کاهش تعداد نوتروفیل شود:
- کاهش یا توقف تولید مغز استخوان: وقتی مغز استخوان تولید گلبول سفید را کند یا متوقف می کند که این حالت ممکن است در اثر آسیب مغز استخوان هنگام شیمی درمانی یا کمبود ویتامین ایجاد شود.
- نفوذ مغز استخوان: زمانی که مغز استخوان توسط سلول های سرطانی یا بافت اسکار (فیبروز) در بیماری هایی مانند میلوفیبروز اشغال شود.
- نیاز به نوتروفیل بیشتر: در شرایط خاص که بدن به نوتروفیل بیشتری نیاز دارد، مانند مبارزه با عفونت یا پاسخ به تروما.
- کاهش بقای نوتروفیل ها: نوتروفیل ها ممکن است در اثر عفونت های شدید یا تخریب توسط آنتی بادی هایی که بدن خود را هدف میگیرند، مانند بیماری های خودایمنی مثل لوپوس، از بین بروند.
- نوتروپنی چرخه ای: یک وضعیت نادر که می تواند ارثی یا اکتسابی باشد و باعث نوسان در تولید گلبول های سفید شود.
سایر علل عبارتند از:
- شیمی درمانی
- کم خونی آپلاستیک
- قرار گرفتن در معرض اشعه
- کمبود ویتامین B12 و کمبود اسید فولیک
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک (لوپوس)
- میلودیسپلازی (گروهی از اختلالات مغز استخوان)
- واکنش های دارویی به داروهایی مانند پنی سیلین، ایبوپروفن و فنی توئین
- عفونت های انگلی مانند تب لکه ای کوه های راکی
- عفونت های باکتریایی مانند سل و تب تیفوئید
- عفونت های ویروسی مانند HIV و سیتومگالوویروس (CMV)
- سپسیس (عفونت شدید و منتشر در بدن)
- مادرزادی، مانند نوتروپنی خوش خیم قومی
- سرطان ها، از جمله لوسمی و لنفوم.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون ESR
علائم نوتروپنی
ممکن است تا زمانی که عفونت یا بیماری ایجاد نشود، متوجه علائم نوتروپنی نشوید. بسته به شرایط زمینه ای، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تب
- لرز
- خستگی
- گلودرد
- زخم دهان
- سرفه
- تنگی نفس
- زخم پوست
- ادرار دردناک
- اسهال
- درد شکمی
- جوش یا تورم در مفاصل
جمع بندی
- نوتروفیل ها نوعی از گلبول های سفید خون هستند که نقش اصلی در مقابله با عفونت ها ایفا می کنند و حدود 40 تا 60 درصد از کل گلبول های سفید بدن را تشکیل می دهند.
- نوتروفیل بالا که با عنوان نوتروفیلی شناخته می شود، می تواند در اثر عفونت ها، استرس های شدید جسمی یا روانی، مصرف برخی داروها و بعضی بیماری ها یا شرایط خاص ایجاد شود.
- نوتروفیل پایین که به آن نوتروپنی گفته می شود، اغلب در نتیجه شیمی درمانی، عفونت های ویروسی یا بیماری های خودایمنی بروز می کند و می تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.
- نوتروفیلی معمولا نشان دهنده وجود یک عفونت حاد یا پاسخ بدن به استرس است، در حالی که نوتروپنی می تواند نشانه ای از عفونت های مزمن یا بیماری های خودایمنی باشد.
در موارد نادر، بالا یا پایین بودن نوتروفیل در آزمایش خون ممکن است به بیماری های جدی تری مانند سرطان اشاره داشته باشد.
سوالات متداول
آیا نوتروفیل های بالا می توانند نشانه سرطان خون (لوسمی) باشند؟
خیر، تشخیص دقیق نیازمند بررسی های پزشکی کامل و آزمایش های تخصصی است تا علت اصلی افزایش نوتروفیل شناسایی شود.
آیا نوتروفیل بالا در آزمایش خون نوتروفیل، همیشه نشانه بیماری است؟
خیر، افزایش نوتروفیل ها یا نوتروفیلی می تواند ناشی از عفونت ها، التهاب، استرس جسمی یا روحی، ورزش شدید، مصرف برخی داروها یا حتی بارداری باشد و همیشه به معنای بیماری جدی نیست.
نوتروپنی چیست و آیا خطرناک است؟
نوتروپنی به معنای کاهش تعداد نوتروفیل ها در خون است (ANC کمتر از ۲۵۰۰ سلول در میکرولیتر). این وضعیت می تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد و نیاز به بررسی علت زمینه ای و مراقبت پزشکی دارد.
چگونه می توان سطح نوتروفیل را در حد طبیعی نگه داشت؟
رعایت بهداشت فردی، تغذیه سالم، دریافت واکسن های توصیه شده، تشخیص و درمان به موقع عفونت ها و پیگیری توصیه های پزشک از جمله روش های موثر برای حفظ سطح سالم نوتروفیل هستند.
مراجع:
منبع شماره 1
منبع شماره 2
