آزمایش کشت ادرار یک روش آزمایشگاهی است که به منظور شناسایی باکتری ها یا سایر میکرو ارگانیسم ها در نمونه ادرار به کار می رود. این آزمایش نقش مهمی در تشخیص عفونت های دستگاه ادراری (UTI) در بزرگسالان و کودکان دارد و به پزشکان امکان می دهد نوع میکروب عامل عفونت و در صورت نیاز، حساسیت آن به آنتی بیوتیک ها را مشخص کنند.
کشت ادرار همچنین می تواند نوع باکتری یا قارچ عامل عفونت را شناسایی کرده و مشخص کند کدام داروها برای درمان آن مؤثرتر هستند. اگر شما علائمی داشته باشید و نتیجه کشت مثبت باشد، به معنای وجود عفونت ادراری است.
آزمایش کشت ادرار چیست؟
کشت ادرار آزمایشی است که برای بررسی وجود عفونت های باکتریایی یا قارچی (مثل مخمر) در ادرار انجام می شود. واژه کشت در پزشکی به معنای رشد میکروب ها از مایعات بدن در آزمایشگاه است. پزشک یا مراقب بهداشتی، نمونه ای از ادرار شما را جمع آوری کرده و به آزمایشگاه ارسال می کند تا کشت شود.
این آزمایش همچنین می تواند باکتری یا قارچ عامل عفونت را شناسایی کند و به پزشک نشان دهد که کدام آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن میکروب ها مؤثر هستند. این اطلاعات به پزشک کمک می کند مناسب ترین درمان را انتخاب نماید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون MCH
چه زمانی به آزمایش کشت ادرار نیاز دارید؟
پزشکان و ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی، کشت ادرار را برای بررسی عفونت های ادراری (UTI) تجویز می کنند. اگر شرایط زیر را داشته باشید، پزشک ممکن است این آزمایش را توصیه کند:
- علائم عفونت ادراری داشته باشید، مانند درد هنگام ادرار، نیاز فوری به دفع ادرار، تکرر ادرار یا نشت ادرار.
- اگر دچار تب بدون علت مشخص شوید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش خون RBC
چگونه برای کشت ادرار آماده شویم؟
پزشک به شما اطلاع می دهد که آیا اقدامات خاصی قبل از جمع آوری نمونه ادرار لازم است یا خیر. ممکن است از شما خواسته شود:
- حداقل یک ساعت قبل از نمونه گیری ادرار نکنید.
- حدود ۲۰ دقیقه قبل از جمع آوری نمونه، حداقل ۸ اونس آب بنوشید تا مقدار کافی ادرار برای آزمایش داشته باشید.
- نمونه ادرار را اول صبح جمع آوری کنید.
- اگر در دفع ادرار خارج از خانه مشکل دارید یا دچار سندروم مثانه خجالتی هستید، پزشک خود را مطلع کنید. او می تواند روش هایی را پیشنهاد دهد تا جمع آوری نمونه ادرار برای شما راحت تر و بدون استرس انجام شود.
مطلب پیشنهادی: تعداد بالای گلبولهای قرمز خون: علت، علائم و درمان
نحوه انجام آزمایش کشت ادرار
برای انجام کشت ادرار، می توانید نمونه ادرار خود را در یک ظرف استریل جمع آوری کرده و دستورالعمل های پزشک را به دقت رعایت کنید. در صورتی که قادر به ارائه نمونه به این روش نباشید، پزشک می تواند از روش های جایگزین مانند سوند گذاری یا استفاده از کیسه جمع آوری ادرار بهره ببرد. پس از جمع آوری، نمونه برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های قلبی
تکنسین آزمایشگاه یک چوبک کوچک با حلقه انتهایی را در نمونه ادرار فرو برده و آن را روی صفحه ای حاوی مواد مغذی که رشد میکروب ها را تشویق می کند، پخش می کند. در صورت وجود عفونت ادراری، تعداد زیادی کلونی باکتری یا قارچ طی ۱ تا ۲ روز روی صفحه رشد می کنند. سپس تکنسین آزمایشگاه کلونی ها را بررسی، شمارش و نتایج را ثبت و گزارش می کند.
اگر باکتری یا قارچ در نمونه ادرار شما رشد کند، آزمایشگاه حساسیت آن ها به آنتی بیوتیک ها (یا داروهای ضد قارچ) را بررسی می کند. آزمایش حساسیت نشان می دهد که کدام آنتی بیوتیک ها می توانند باکتری یا قارچ را از بین ببرند یا رشد آن ها را متوقف کنند. این اطلاعات به پزشک شما کمک می کند تا مناسب ترین داروی آنتی بیوتیک یا ضد قارچ را برای درمان انتخاب کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید چیست؟
روش دیگر، جمع آوری نمونه با استفاده از سوند است؛ بدین صورت که یک لوله نازک لاستیکی از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می شود. این روش معمولاً توسط پزشک یا پرستار در مطب یا بیمارستان انجام می گیرد. ادرار در ظرف استریل جمع آوری شده و سپس سوند خارج می شود.
در موارد نادر، پزشک ممکن است نمونه ادرار را از طریق آسپیراسیون سوپراپوبیک (Suprapubic Aspiration) جمع آوری کند؛ بدین صورت که سوزنی از پوست پایین شکم وارد مثانه شده و نمونه به طور مستقیم برداشت می شود.
پس از جمع آوری، نمونه ادرار به آزمایشگاه ارسال می شود تا مشخص گردد چه نوع باکتری یا قارچ، در صورت وجود، در ادرار حضور دارد. این فرایند معمولاً بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان می برد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش سرطان
در طول انجام آزمایش کشت ادرار چه اتفاقی می افتد؟
کشت ادرار، نیاز به نمونه ادرار تمیز (Clean Catch) دارد. این بدان معناست که نمونه شما تا حد ممکن عاری از آلودگی های خارجی باشد، مانند باکتری های معمولی روی پوست. نمونه ممکن است در مطب پزشک یا آزمایشگاه جمع آوری شود و در برخی شرایط، در خانه نیز قابل جمع آوری است.
برای جمع آوری نمونه ادرار تمیز:
- دست های خود را با صابون و آب گرم بشویید.
- با استفاده از دستمال ضد عفونی کننده، واژن و ناحیه اطراف یا سر آلت تناسلی مردانه را به طور کامل تمیز کنید. اگر مرد هستید و پوست ختنه نشده دارید، ابتدا پوست را عقب بکشید تا تمیز کردن کامل انجام شود.
- مقداری ادرار را در توالت تخلیه کرده و سپس جریان ادرار را متوقف کنید.
- قبل از شروع دوباره ادرار کردن، ظرف استریل را زیر واژن یا آلت تناسلی خود قرار دهید. مراقب باشید ظرف با پوست تماس نداشته باشد.
- ظرف را حدود نصف پر کنید یا به مقداری که پزشک توصیه کرده پر کنید. اگر نتوانستید نصف ظرف را پر کنید، اشکالی ندارد.
- اگر هنوز نیاز به دفع ادرار دارید، جریان ادرار را متوقف کرده، ظرف را کنار بگذارید و باقی ادرار را در توالت تخلیه کنید.
- اگر پزشک درپوش به شما داده است، آن را روی ظرف قرار دهید. پزشک باید به شما بگوید پس از اتمام، ظرف را کجا قرار دهید. دست های خود را دوباره بشویید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی: انواع، نحوه انجام و تفسیر نتایج
راه های دیگر جمع آوری نمونه ادرار
برای افرادی که نمی توانند خودشان نمونه جمع آوری کنند (مانند کودکان خردسال یا بیماران)، پزشک ممکن است از یکی از روش های زیر استفاده کند:
- سوند گذاری: پزشک یک سوند (لوله نازک و انعطاف پذیر) را از مجرای ادرار وارد مثانه می کند. ادرار از طریق سوند به کیسه استریل جمع آوری ادرار منتقل می شود.
- کیسه ادرار: برای نوزادان و کودکان خردسال، پزشک ممکن است یک کیسه جمع آوری ادرار را با چسب مخصوص، مستقیماً روی آلت تناسلی یا واژن کودک وصل کند. پس از ادرار کودک، آن را در ظرف ارائه شده بریزید. اگر نمونه را در خانه جمع آوری می کنید، تا زمان تحویل به آزمایشگاه یا مطب پزشک، ظرف را در یخچال نگهداری کنید.
- آسپیراسیون: پزشک یک سوزن نازک را از طریق پوست شکم، که بی حس شده است، وارد مثانه می کند و ادرار را از مثانه به داخل کیسه جمع آوری می کشد.
احساسات حین انجام آزمایش
در هنگام وارد کردن سوند ممکن است بیمار احساس فشار یا ناراحتی داشته باشد. برای کاهش این احساس و تسهیل فرایند، معمولاً از ژل بی حس کننده موضعی در ناحیه مجرای ادرار استفاده می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش هورمونی برای زنان
تفاوت بین کشت ادرار و آنالیز ادرار چیست؟
کشت ادرار و آنالیز ادرار هر دو بر پایه بررسی نمونه ادرار انجام می شوند، اما اهداف و دقت آن ها متفاوت است.
پزشک معمولاً در ابتدا آنالیز ادرار را درخواست می کند؛ این آزمایش سریع تر بوده و وجود گلبول های قرمز، گلبول های سفید خون و باکتری ها را بررسی می کند که می تواند نشانه ای از عفونت باشد. در واقع، آنالیز ادرار به عنوان یک آزمایش غربالگری عمل می کند و نشان می دهد که آیا نیاز به انجام کشت ادرار وجود دارد یا خیر.
در مرحله بعد، کشت ادرار با هدف رشد میکروب ها و شناسایی دقیق نوع باکتری یا قارچ عامل عفونت ادراری انجام می شود و در صورت نیاز، اطلاعات لازم برای انتخاب داروی مناسب را فراهم می کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش پاپ اسمیر: کاربرد، نحوه انجام و تفسیر نتایج
دلایل انجام آزمایش کشت ادرار
پزشک ممکن است انجام این آزمایش را در صورت بروز علائم عفونت دستگاه ادراری یا مثانه، مانند درد یا سوزش هنگام دفع ادرار، تجویز کند.
همچنین، پس از پایان درمان عفونت، کشت ادرار می تواند برای اطمینان از ریشه کن شدن کامل باکتری ها مورد استفاده قرار گیرد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی
تفسیر نتایج آزمایش کشت ادرار
کشت ادرار معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت برای رشد نیاز دارد. تکمیل آزمایش و دریافت نتایج از آزمایشگاه ممکن است تا سه روز طول بکشد. پزشک شما نتایج را اطلاع می دهد یا در سوابق الکترونیکی سلامت شما قابل مشاهده خواهد بود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش بیماری های مقاربتی (STD) با تفسیر نتایج
نتایج طبیعی
نتیجه رشد طبیعی (Normal Growth) نشان دهنده عدم وجود عفونت در نمونه ادرار است.
با این حال، محدوده نتایج طبیعی ممکن است بسته به آزمایشگاه اندکی متفاوت باشد؛ زیرا برخی آزمایشگاه ها از واحدهای اندازه گیری گوناگون استفاده می کنند یا روش های متفاوتی برای تحلیل نمونه به کار می گیرند. بنابراین، توصیه می شود برای درک دقیق معنای نتیجه آزمایش خود، آن را با پزشک معالج در میان بگذارید.
مطلب پیشنهادی: آزمایش HPV: انواع، تشخیص و نحوه انجام
معنای نتایج غیر طبیعی
نتیجه مثبت یا غیر طبیعی زمانی گزارش می شود که در کشت ادرار رشد باکتری یا قارچ مشاهده گردد. این یافته معمولاً نشان دهنده وجود عفونت دستگاه ادراری یا مثانه است.
برای تعیین نوع دقیق میکرو ارگانیسم عامل عفونت و انتخاب مؤثرترین آنتی بیوتیک یا داروی ضد قارچ، آزمایش های تکمیلی مانند آزمایش آنتی بیوگرام (آزمایش حساسیت دارویی) انجام می شود.
در برخی موارد، ممکن است بیش از یک گونه باکتریایی در کشت شناسایی شود یا تنها مقدار کمی باکتری مشاهده گردد که نیازمند تفسیر بالینی دقیق توسط پزشک است.
مطلب پیشنهادی: نحوه آمادگی برای آزمایش چربی خون: آیا نیاز به ناشتایی دارد؟
نتیجه مثبت کشت ادرار به چه معناست؟
اگر کشت ادرار شما مثبت باشد و علائم عفونت داشته باشید، به این معنی است که شما به عفونت ادراری (UTI) مبتلا هستید. در این صورت، پزشک درمان دارویی برای عفونت را آغاز خواهد کرد.
ممکن است بدون علائم هم باکتری در ادرار شما وجود داشته باشد. در این شرایط، معمولاً نیازی به درمان نیست.
اگر آزمایشگاه، حساسیت به آنتی بیوتیک یا داروی ضد قارچ را انجام داده باشد، ممکن است نتایج به شکل زیر باشد:
- حساس: دارو توانست رشد یا باکتری/قارچ را متوقف کند. این دارو اولین انتخاب برای درمان است.
- میانی: دارو تا حدی اثر داشته و در دوز بالاتر ممکن است برای درمان مؤثر باشد.
- مقاوم: دارو نتوانسته باکتری یا قارچ را متوقف یا از بین ببرد و نباید برای درمان استفاده شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش چربی خون: تشخیص، آمادگی، تفسیر نتایج
نتیجه منفی کشت ادرار به چه معناست؟
نتیجه منفی یا طبیعی کشت ادرار به این معناست که نمونه ادرار هیچ نشانه ای از باکتری یا قارچ نشان نداده است و شما عفونت ادراری (UTI) ندارید. محدوده نتایج طبیعی ممکن است بسته به آزمایشگاه انجام دهنده آزمایش متفاوت باشد.
علائم مشابه عفونت ادراری می تواند دلایل دیگری داشته باشد، مانند تغییرات ناشی از یائسگی، سنگ کلیه یا توده های مثانه. اگر همچنان درد در هنگام ادرار، نیاز فوری یا مکرر به دفع ادرار، یا خون در ادرار (هماتوری) دارید، لازم است آزمایش های بیشتری برای یافتن علت آن انجام شود. پزشک شما ممکن است تصویربرداری، آزمایش های تکمیلی یا ارجاع به اورولوژیست را توصیه کند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: تست های عملکرد، دلایل و تفسیر کامل نتایج
خطرات آزمایش کشت ادرار
در صورتی که پزشک از سوند ادراری برای جمع آوری نمونه استفاده کند، احتمال بروز عوارض بسیار نادر، مانند سوراخ شدن (پرفوراسیون) مجرای ادرار یا مثانه وجود دارد.
جمع آوری نمونه ادرار از طریق روش Clean Catch یا استفاده از کیسه جمع آوری ادرار بسیار ایمن است. روش های سوند گذاری یا آسپیراسیون با سوزن با وجود کمی خطر، معمولاً ایمن محسوب می شوند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: بررسی عملکرد کلیه، آمادگی و تفسیر نتایج
یکی از بزرگ ترین خطرات در جمع آوری نمونه، آلودگی نمونه با باکتری یا قارچ موجود روی پوست است که می تواند منجر به نتایج نادرست یا مثبت کاذب در آزمایش شود.
ملاحظات
اگر در حال مصرف آنتی بیوتیک هستید، ممکن است کشت ادرار نتیجه منفی کاذب بدهد.
سؤالات متداول
آیا کشت ادرار می تواند E. coli را شناسایی کند؟
بله، کشت ادرار می تواند باکتری Escherichia coli (E. coli) را شناسایی کند. این باکتری در روده شما زندگی می کند و در مدفوع یافت می شود و شایع ترین علت عفونت های ادراری (UTI) است.
مطلب پیشنهادی: آزمایش ویتامین ها و مواد معدنی بدن با تفسیر نتایج
آیا کشت ادرار می تواند عفونت های استرپتوکوک (استرپ) را شناسایی کند؟
بله، کشت ادرار می تواند عفونت های باکتریایی استرپتوکوک را شناسایی کند. اگر در دوران بارداری به استرپ گروه B مبتلا باشید — حتی بدون داشتن علائم — ممکن است این باکتری را در هنگام زایمان به نوزاد منتقل کنید. پزشک مراقبت های بارداری شما احتمالاً نزدیک به زمان زایمان، تست استرپ گروه B را انجام خواهد داد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون: انواع، علائم و تفسیر نتایج
آیا کشت ادرار می تواند عفونت های مقاربتی (STI) را شناسایی کند؟
بله، آزمایش ادرار می تواند برخی از عفونت های مقاربتی مانند کلامیدیا و گونوره را شناسایی کند. با این حال، پزشک باید این آزمایش را به صورت جداگانه تجویز نماید و این عفونت ها در کشت استاندارد ادرار نمایش داده نمی شوند. همچنین، عفونت های مقاربتی را می توان با سواب از مجرای ادرار، واژن یا آلت تناسلی شناسایی کرد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش فشار خون: نحوه اندازه گیری و تفسیر نتایج
حمع بندی
عفونت های ادراری نه تنها ناخوشایند هستند، بلکه می توانند جدی شوند — به ویژه اگر به کلیه ها یا جریان خون منتقل شوند یا باکتری ها در هنگام زایمان به نوزاد منتقل شوند. کشت ادرار به پزشک کمک می کند علت علائم شما را شناسایی کرده و بهترین روش درمان را انتخاب کند. انجام تمام مراحل لازم برای جمع آوری نمونه ادرار تمیز ممکن است کمی عجیب به نظر برسد، اما یک دفع سریع ادرار در ظرف می تواند شما را به مسیر بهبود هدایت کند.
