مقدمه: آزمایش کم خونی منظور آزمایش های مختلف خون، از جمله شمارش کامل خون (CBC)، آزمایش آهن یا آزمایش ویتامین B12 و … می باشد که می توانند به تشخیص کم خونی کمک کنند. کم خونی زمانی رخ می دهد که تعداد گلبول های قرمز سالم یا هموگلوبین در خون، به اندازه کافی نباشند تا اکسیژن را به سلول ها منتقل کنند.
آزمایش شمارش کامل خون (CBC) می تواند نشان دهد که آیا یک فرد به تعداد کافی گلبول قرمز در خون خود دارد یا خیر، اما برای تایید کم خونی آزمایش های بیشتری لازم است. علت شایع کم خونی، فقر آهن است، اما ممکن است ناشی از کمبود سایر مواد مغذی یا یک بیماری زمینه ای نیز باشد.
برای آشنایی بیشتر با آزمایش های مرتبط با کم خونی، آن چه که اندازه گیری می کنند، نحوه تفسیر نتایج و امکان انجام این گونه آزمایش ها در خانه، ادامه مقاله را مطالعه نمایید.
آزمایش خون مربوط به کم خونی چیست؟
پزشکان می توانند کم خونی را با آزمایش تعداد گلبول های قرمز خون، تشخیص دهند. برای اندازه گیری این مورد، آن ها آزمایش CBC انجام می شود.
بر اساس گزارش مؤسسه ملی قلب، ریه و خون، آزمایش CBC یکی از رایج ترین آزمایش های خون است. این آزمایش مقدار انواع مختلف سلول های خونی را در یک نمونه مشخص اندازه گیری می کند، از جمله:
- گلبول های قرمز
- گلبول های سفید
- پلاکت ها
برای یافتن علت کم خونی، پزشک ممکن است آزمایش های خون دیگری را نیز تجویز کند.
چرا آزمایش های خون برای تشخیص کم خونی مهم هستند؟
آزمایش خون به تشخیص کم خونی و شناسایی شدت آن کمک می کند. در صورت نادیده گرفتن کم خونی، ممکن است مشکلات جدی برای سلامتی از جمله آسیب به اعضای بدن ایجاد کند. در واقع، بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، کم خونی تقریباً ۳۷٪ از زنان باردار و ۳۰٪ از زنان را تحت تأثیر قرار می دهد که بالاترین شیوع آن، در کشورهای در حال توسعه، به ویژه در میان زنان و کودکان مشاهده می شود.
کم خونی چیست؟
کم خونی زمانی رخ می دهد که تعداد گلبول های قرمز خون یا سطح هموگلوبین، کمتر از حد معمول باشد.
آیا این یک وضعیت جدی است؟
بله. کم خونی می تواند علائمی مانند ضعف، خستگی، سرگیجه و تنگی نفس ایجاد کند. علاوه بر این، سطح هموگلوبین مطلوب برای تأمین نیازهای فیزیولوژیکی بدن ضروری است، که ممکن است بر اساس سن، جنسیت، عادات سیگار کشیدن، ارتفاع محل سکونت و وضعیت بارداری متفاوت باشد.
اما چه عواملی باعث کم خونی می شود؟
عوامل متعددی می توانند باعث کم خونی شوند، از جمله کمبود های تغذیه ای ناشی از رژیم های غذایی نامناسب یا جذب ناکافی مواد مغذی، عفونت هایی مانند مالاریا و عفونت های انگلی، التهاب، بیماری های مزمن و اختلالات ارثی گلبول های قرمز خون.
کم خونی یکی از مشکلات رایج و عمده سلامت عمومی است که عمدتاً بر کودکان، زنان باردار، زنان پس از زایمان، دختران و زنانی که قاعدگی دارند تأثیر میگذارد. با این حال، این وضعیت همچنان قابل پیشگیری و درمان است.
انواع کم خونی
چندین نوع کم خونی وجود دارد و هر نوع علل مختلفی دارد. رایج ترین علل شامل موارد زیر هستند:
- کم خونی ناشی از فقر آهن (به دلیل کمبود آهن)
- کم خونی ناشی از کمبود فولیک اسید (به دلیل پایین بودن سطح فولیک اسید)
- کم خونی ناشی از بیماری های مزمن (به دلیل بیماری های مزمن مانند بیماری کلیوی)
- کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 (به دلیل کمبود ویتامین B12)
- کم خونی آپلاستیک (به دلیل نارسایی مغز استخوان)
- کم خونی همولیتیک (به دلیل از دست رفتن گلبول های قرمز خون)
علائم کم خونی
کم خونی ناشی از فقر آهن خفیف یا متوسط، ممکن است علائمی ایجاد نکند. با این حال، در موارد شدیدتر، علائمی مانند موارد زیر پدیدار می شوند:
- خستگی
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- ضعف
- سرگیجه یا احساس سبکی در سر
- دست ها و پاهای سرد
- رنگ پریدگی
دیگر علائم کم خونی ناشی از فقر آهن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- پوست رنگ پریده یا زرد شده
- بی حالی
- ضعف عمومی بی دلیل
- ضربان قلب سریع
- وزوز در گوش ها
- سردرد
- میل به خوردن یخ یا خاک (که به آن پیکوفاژیا گفته می شود)
- زبان دردناک یا صاف
- ناخن های شکننده
- ریزش مو
افراد باید در صورت داشتن این علائم با پزشک خود مشورت کنند.
آزمایش های خون برای تشخیص کم خونی
انواع مختلفی از آزمایش های خون برای تشخیص کم خونی وجود دارد. این آزمایش ها اطلاعات مهمی در مورد مقدار و کیفیت گلبول های قرمز و سایر ترکیبات خون ارائه می دهند. در این جا به برخی از رایج ترین آزمایش ها اشاره شده است:
آزمایش CBC
شمارش کامل خون یکی از آزمایش های اصلی برای تشخیص کم خونی است. به طور کلی، کم خونی زمانی تأیید می شود که سطح هموگلوبین به صورت زیر باشد:
- مردان: کمتر از 136 گرم در لیتر
- زنان: کمتر از 119 گرم در لیتر
آزمایش CBC موارد زیر را اندازه گیری می کند:
- گلبول های قرمز: اگر تعداد این گلبول ها بیشتر یا کمتر از حد معمول باشد، ممکن است نشانه ای از کم خونی باشد.
- هموگلوبین: سطوح بالاتر یا پایین تر از حد معمول هموگلوبین، می تواند نشان دهنده کم خونی باشد. هموگلوبین یک پروتئین غنی از آهن در گلبول های قرمز است که وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارد.
- هماتوکریت: هماتوکریت حجم گلبول های قرمز را در کل خون نشان می دهد. اگر سطح آن خیلی پایین باشد، ممکن است نشانه ای از کم خونی باشد.
- حجم متوسط گلبول قرمز (MCV): MCV به اندازه متوسط گلبول های قرمز خون اشاره دارد. اگر این مقدار بیشتر یا کمتر از حد معمول باشد، ممکن است نشان دهنده کم خونی باشد. MCV پایین نشان دهنده کم خونی ناشی از کمبود آهن یا تالاسمی است. MCV بالا نشان دهنده کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید است.
آزمایش های خون دیگری که پزشک ممکن است انجام دهد، شامل موارد زیر است: - شمارش رتیکولوسیت ها: این آزمایش تعداد گلبول های قرمز نارس را که مغز استخوان در حال تولید آن ها است، اندازه گیری می کند. زمانی که بدن برای جبران کم خونی تلاش می کند، مغز استخوان گلبول های قرمز بیشتری تولید می کند و این امر باعث می شود رتیکولوسیت ها بیشتر آزاد شوند. تعداد بالای رتیکولوسیت ها نشان دهنده این است که بدن برای جبران از دست رفتن خون، گلبول های قرمز بیشتری تولید می کند.
- آزمایش اسمیر خون: این آزمایش به پزشکان اجازه می دهد تا ظاهر و تعداد سلول های خون را توصیف کنند. آزمایش اسمیر خون معمولاً همراه با آزمایشCBC انجام می شود. این آزمایش شامل بررسی گلبول های خون (از جمله گلبول های قرمز) زیر میکروسکوپ برای تعیین اندازه، شکل، تعداد و ظاهر کلی آن ها است. اسمیر خون به تشخیص بیماری هایی مانند کم خونی داسی شکل، تالاسمی، کم خونی مگالوبلاستیک و سایر ناهنجاری های خونی کمک می کند.
آزمایش آهن
آزمایشی برای تشخیص کم خونی ناشی از فقر آهن، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آهن سرم: مقدار کل آهن موجود در خون را اندازه گیری می کند.
- ترانسفرین: پروتئینی است که آهن را در سراسر بدن حمل می کند.
- ظرفیت کل اتصال آهن: میزان توانایی آهن در اتصال به ترانسفرین و سایر پروتئین های خون را اندازه گیری میکند.
- فریتین: پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می کند.
آزمایش های ویتامین B12 و فولیک اسید
ویتامین B12 و فولیک اسید برای تولید گلبول های قرمز ضروری هستند. کمبود هر یک از این ها می تواند باعث کم خونی مگالوبلاستیک شود، وضعیتی که در آن گلبول های قرمز بزرگتر از حد معمول هستند و قادر به انجام درست وظایف خود نیستند.
- آزمایش ویتامین B12، میزان ویتامین B12 موجود در خون شما را اندازه گیری می کند. سطوح پایین این ویتامین نشان دهنده کم خونی، مشکلات عصبی و مسائل شناختی است.
- آزمایش فولیک اسید، میزان فولیک اسید (ویتامین B9) در خون شما را اندازه گیری میکند. کمبود فولیک اسید نیز می تواند باعث کم خونی مگالوبلاستیک شود.
اندازه گیری سطح ویتامین B12 برای بررسی کم خونی پرنیشیوز یا کم خونی ناشی از کمبود ویتامینB12 انجام می شود. این آزمایش زمانی انجام می شود که سطوح هموگلوبین و تعداد کلی سلول های خونی پایین باشد و اگر سلول های خونی بزرگ تر از حد طبیعی باشند.
الکتروفورز
این آزمایش برای شناسایی انواع مختلف هموگلوبین در حال گردش در خون، استفاده می شود. الکتروفورز در تشخیص بیماری کم خونی داسی شکل و تالاسمی مفید است.
ارزیابی نتایج این آزمایش باید توسط پزشک و همراه با آزمایش CBC، اسمیر خون و علائم بیمار انجام شود.
آزمایش های دیگر
آزمایش های دیگری که پزشک ممکن است برای تشخیص کم خونی و شناسایی نوع و علت آن تجویز کند عبارتند از:
- آزمایش مدفوع
- سطوح بیلی روبین
- سطوح مس
- آزمایش های عملکرد کبد و کلیه
- آزمایش عملکرد تیروئید
مهم است که آزمایش های خونی توسط پزشک تجویز کننده ارزیابی شوند تا درمان مناسب آغاز گردد. تنها داشتن سطح پایین هموگلوبین برای تشخیص کم خونی کافی نیست، زیرا باید آزمایش های مکمل دیگری انجام شود تا علت اصلی آن مشخص گردد.
چه سطوحی نشان دهنده کم خونی است؟
مجموعه نتایج واحدی برای تشخیص تمام انواع کم خونی ها وجود ندارد. انواع مختلف کم خونی می توانند نتایج متفاوتی ایجاد کنند، به همین دلیل پزشکان این آزمایش ها را تفسیر می کنند.
با این حال، شایع ترین علت کم خونی، کم خونی ناشی از فقر آهن است که معمولاً باعث موارد زیر می شود:
- هموگلوبین و هماتوکریت پایین
- حجم متوسط سلولی (MCV) پایین
- فریتین پایین
- آهن سرم پایین
- ترانسفرین یا ظرفیت کل اتصال آهن بالا
- اشباع آهن پایین
جدول زیر محدوده های مورد انتظار برای آزمایش CBC را در مردان و زنان بالغ نشان می دهد:
سطوح آزمایش | محدوده سالم برای مردان | محدوده سالم برای زنان |
گلبولهای قرمز | 5 تا 6 میلیون سلول در هر میکرولیتر (mcL/cells) | 4 تا 5 میلیون سلول در هر میکرولیتر |
هموگلوبین | 14 تا 17 گرم در هر دسی لیتر (gm/dl) | 12 تا 15 گرم در هر دسی لیتر |
هماتوکریت | 41 ٪ تا 50 ٪ | 36 ٪ تا 44 ٪ |
MCV | 80 تا 95 فمتولیتر | 80 تا 95 فمتولیتر |
جدول ذیل محدوده مورد انتظار برای سطوح آهن و فریتین در خون بزرگسالان را نشان می دهد:
سطح | معمولی | کم خونی ناشی از فقر آهن |
میکرومول های آهن در هر لیتر (McMol/L) | 10 تا 30 | کمتر از 10 |
mcmol/L فریتین | 40 تا 300 برای مردان 20 تا 200 برای زنان | کمتر از 10 |
سطوحی که خارج از محدوده مورد انتظار باشند، می توانند نشان دهنده کم خونی باشند، اما عوامل دیگری نیز ممکن است بر این آزمایش ها تأثیرگذار باشد، مانند:
- بارداری
- ارتفاع زیاد از سطح دریا
- داروهای خاص
- شرایط پزشکی خاص
- آن چه که فرد در طول روز خورده است.
آزمایش های بیشتر برای تشخیص کم خونی
هنگامی که فردی دچار کم خونی است اما علت آن با آزمایش های خون اولیه مشخص نمی شود، پزشکان ممکن است او را به یک هماتولوژیست یا یک متخصص اختلالات خون ارجاع دهند.
فرد ممکن است به آزمایش های بیشتری برای یافتن علت اصلی نیاز داشته باشد، که آن آزمایش ها شامل موارد زیر هستند:
- آزمایش ادرار: این آزمایش بررسی می کند که آیا کلیه ها به درستی کار می کنند و آیا خونریزی در دستگاه ادراری وجود دارد یا خیر.
- کولونوسکوپی: این آزمایش به بررسی روده بزرگ فرد برای وجود خونریزی یا مشکلات دیگر مانند تومورها می پردازد. پزشکان همچنین ممکن است به دنبال خون در مدفوع باشند.
- آندوسکوپی: این آزمایش به جستجوی خونریزی در مری (لوله غذا)، معده و ابتدای روده کوچک می پردازد.
- آزمایش مغز استخوان: این آزمایش می تواند نشان دهد که آیا مغز استخوان فرد به اندازه کافی سلول های خونی تولید می کند یا خیر. پزشکان معمولاً دو آزمایش مغز استخوان را هم زمان انجام می دهند: آسپیراسیون و بیوپسی.
آسپیراتیون شامل برداشتن مقدار کمی از مایع مغز استخوان است، در حالی که بیوپسی شامل جمع آوری یک نمونه کوچک از بافت است. - آزمایش های عفونت: گاهی اوقات، عفونت هایی مانند هپاتیت ویروسی، ویروس اپشتاین-بار، و ویروس HIV می توانند باعث کم خونی آپلاستیک شوند که در آن سلول های بنیادی مغز استخوان آسیب می بینند.
- آزمایش های ژنتیکی: این آزمایش ها به جستجوی تغییرات در ژن هایی می پردازند که نحوه تولید گلبول های قرمز در بدن را کنترل می کنند.
آیا می توان کم خونی را در خانه آزمایش کرد؟
بله، در برخی موارد این امکان وجود دارد.
آزمایش های آهن خانگی برای افرادی که می خواهند کمبود آهن را در خانه بررسی کنند، در دسترس است. این آزمایش ها ممکن است تنها به چند قطره خون نیاز داشته باشند، به این معنی که افراد می توانند آزمایش را با یک سوراخ کوچک روی انگشت خود انجام دهند و نیازی به مراجعه به مطب پزشک نباشد.
افراد این کیت ها را از طریق پست دریافت کرده و سپس آن ها را به آزمایشگاه ارسال میکنند. نتایج ممکن است به صورت آنلاین، از طریق یک اپلیکیشن یا به صورت نامه ارسال شود که می توانند آن را با پزشک خود به اشتراک بگذارند.
با این حال، مهم است توجه داشته باشید که کم خونی ناشی از فقر آهن تنها نوع کم خونی نیست. برای انجام CBC و سایر آزمایش ها، ممکن است افراد نیاز به مشاوره با پزشک داشته باشند.
چه کسانی برای تشخیص کم خونی باید آزمایش بدهند؟
در حالی که هر کسی می تواند آزمایش کم خونی را انجام دهد، برخی گروه های خاص باید این آزمایش را برای تشخیص کم خونی انجام دهند. این گروه ها عبارتند از:
- زنان بزرگسال
- زنان باردار یا مادران شیرده
- کودکان
- افراد مبتلا به بیماری های مزمن
- سالمندان
- افرادی که تحت جراحی های بزرگ قرار گرفته اند
- افراد مبتلا به بیماری های دستگاه گوارش، از جمله بیماری های التهابی روده (IBD) مانند کولیت اولسراتیو، بیماری سلیاک (اسپروی سلیاک) یا بیماری کرون
- افراد مبتلا به بیماری زخم معده
- گیاهخوارانی که غذاهای غنی از آهن مصرف نمی کنند.
آیا آزمایش کم خونی نیاز به ناشتایی دارد؟
آزمایش خون برای تشخیص کم خونی، یک آزمایش ساده است که نیاز به آمادگی خاصی ندارد. در این جا دستورالعمل های کلی که باید دنبال کنید آورده شده است:
- ناشتایی – نیازی به ناشتا بودن قبل از آزمایش نیست.
- داروها – اگر دارو یا مکملی مصرف می کنید، پزشک خود را مطلع نمایید، زیرا ممکن است بر نتایج آزمایش خون تأثیر بگذارد.
- هیدراسیون – مقدار کافی آب بنوشید تا بدن خود را هیدراته نگه دارید.
درمان و مدیریت کم خونی
درمان کم خونی، به شرایط فرد بستگی دارد. این درمان ها شامل موارد زیر می شوند:
- مکمل های آهن – پزشک ممکن است توصیه کند که مکمل های آهن مصرف کنید و رژیم غذایی خود را تغییر دهید.
- مکمل های ویتامین B12 و فولات – افرادی که دچار کمبود این ویتامین هستند، ممکن است به مکمل های خوراکی یا تزریقی نیاز داشته باشند.
- تزریق خون – در موارد شدید کم خونی، از دست دادن مقدار قابل توجهی خون یا کم خونی ناشی از بیماری های مزمن، تزریق خون یا تزریق هورمونی به نام اریتروپویتین ضروری است.
- داروها – برخی از انواع کم خونی که ناشی از بیماری های مزمن هستند، ممکن است نیاز به داروهایی داشته باشند که تولید گلبول های قرمز را تحریک کنند.
- تغییر عادات غذایی – یک رژیم غذایی سالم و غنی از آهن، ویتامین B12 و فولات می تواند به پیشگیری و مدیریت کم خونی کمک کند.
بهترین نکات برای پیشگیری از کم خونی
کم خونی یک بیماری قابل درمان و پیشگیری است که نیاز به تغییر در عادات غذایی و مصرف مکمل ها دارد. در این جا چند نکته برای پیشگیری از کم خونی آورده شده است:
- رژیم غذایی سالم داشته باشید – غذاهای غنی از آهن مانند گوشت های کم چرب، حبوبات، عدس، توفو، اسفناج و غلات غنی شده مصرف کنید.
- مکمل های ویتامین B12 و فولات مصرف کنید – محصولات لبنی، سبزیجات برگ دار، تخم مرغ و غلات غنی شده بخورید.
- مصرف الکل را محدود کنید – از نوشیدن الکل به مقدار زیاد خودداری کنید، زیرا ممکن است بر تولید گلبول های قرمز تاثیر بگذارد.
- بیماری های مزمن را مدیریت کنید – اگر بیماری هایی مانند دیابت یا بیماری کلیوی دارید، سعی کنید آن ها را با درمان مناسب مدیریت کنید تا خطر کم خونی را کاهش دهید.
- از عفونت های باکتریایی پیشگیری کنید – دست های خود را مرتب بشویید و از پاکیزگی محیط اطراف خود اطمینان حاصل کنید.
- هیدراته بمانید – آب بیشتری بنوشید و بدن خود را هیدراته نگه دارید.
- فعال باشید – ورزش را به صورت روتین انجام دهید و سبک زندگی سالمی را دنبال کنید.
- چکاب های منظم داشته باشید – به طور منظم آزمایش های کم خونی انجام دهید تا وضعیت سلامت خود را تحت نظر داشته و زندگی سالمی داشته باشید.
جمع بندی
در بررسی آزمایش کم خونی آزمایش شمارش کامل خون می تواند به تشخیص کم خونی کمک کند. این آزمایش ها شامل شمارش تعداد گلبول های قرمز، هموگلوبین و سطوح هماتوکریت هستند. اگر این سطوح غیر طبیعی باشند، می تواند نشان دهنده کم خونی باشد.
پزشکان ممکن است علت کم خونی را با آزمایش های دیگری مانند آزمایش آهن، آزمایش ویتامین B12، آزمایش فولات یا اسمیر خون تأیید کنند. امکان آزمایش سطوح آهن در خانه با یک کیت آزمایش خانگی وجود دارد، اما این آزمایش ها ممکن است تمامی آزمایش هایی که پزشک انجام می دهد را شامل نشوند. اگر فردی مشکوک به کم خونی باشد یا علائم غیر قابل توضیحی داشته باشد، می تواند با پزشک مشورت کند.
2 دیدگاه دربارهٔ «آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی»
خلیلی خوب بود
با سلام وقت شما بخیر
خوش حالیم که مفید واقع شده است