تفاوت تیروئید و پاراتیروئید یکی از موضوعاتی است که ممکن است به دلیل شباهت نام این دو غده، برای بسیاری از افراد سؤال برانگیز باشد.
با وجود نزدیکی این غدد به یکدیگر، تیروئید و پاراتیروئید وظایف کاملاً متفاوتی در بدن دارند و هر دو برای حفظ عملکرد طبیعی بدن اهمیت زیادی دارند.
تیروئید یک غده پروانه ای شکل در جلوی گردن است که عمدتاً با تولید هورمون های T3 و T4، سوخت و ساز و فعالیت بدن را تنظیم می کند. در مقابل، پاراتیروئید معمولاً شامل چهار غده کوچک در پشت تیروئید است که با تولید هورمون PTH، نقش اصلی را در تنظیم سطح کلسیم خون بر عهده دارد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید
در این مقاله، تفاوت های تیروئید و پاراتیروئید از نظر محل قرارگیری، عملکرد، هورمون ها، بیماری ها و روش های جراحی بررسی می شود.
|
پاراتیروئید |
تیروئید |
ویژگی |
|
معمولاً چهار غده کوچک |
یک غده با دو لوب |
تعداد |
|
کوچک و بیضی شکل |
پروانه ای |
شکل |
|
معمولاً پشت تیروئید |
جلوی گردن |
محل قرارگیری |
|
PTH |
T3 و T4 |
هورمون اصلی |
|
تنظیم کلسیم و فسفر |
تنظیم متابولیسم |
عملکرد اصلی |
|
پرکاری، کم کاری |
کم کاری، پرکاری، ندول، سرطان |
بیماری های مهم |
|
پاراتیروئیدکتومی |
تیروئیدکتومی |
جراحی |
غده تیروئید چیست؟
غده تیروئید، با شکلی شبیه پروانه در قسمت جلویی گردن قرار گرفته است. این غده از دو لوب تشکیل شده که توسط یک نوار باریک از بافت تیروئید به نام ایستموس (تنگه تیروئید) به یکدیگر متصل شده اند.
این غده بخش مهمی از دستگاه غدد درون ریز بدن است و هورمون هایی تولید می کند که نقش مهمی در تنظیم سوخت و ساز، رشد بدن، ضربان قلب و دمای بدن دارند.
غده تیروئید، چندین هورمون مهم شامل تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) که هورمون های اصلی تیروئید از نظر تنظیم متابولیسم هستند و کلسی تونین که نقش متفاوتی در تنظیم کلسیم دارد را تولید می کند.
در صورت عدم تعادل مناسب هورمون های تیروئید، افراد ممکن است با مشکلاتی مانند افزایش یا کاهش وزن، احساس خستگی و کندی، یا دشواری در تمرکز مواجه شوند.
در کودکان نیز اختلالات تیروئید می توانند بر رشد و تکامل طبیعی آن ها تاثیر منفی بگذارند.
غدد پاراتیروئید چیستند؟
غدد پاراتیروئید، غدد کوچک و بیضی شکلی هستند که معمولاً چهار عددند و در پشت غده تیروئید قرار دارند. این غدد به دلیل کوچک بودن، بدون استفاده از روش های تصویربرداری تخصصی به سختی قابل مشاهده اند.
اگرچه غدد پاراتیروئید در نزدیکی غده تیروئید قرار دارند، اما عملکرد آن ها با تیروئید متفاوت است.
غدد پاراتیروئید، هورمونی به نام هورمون پاراتیروئید (PTH) ترشح می کنند که نقش اصلی در تنظیم میزان کلسیم خون دارد. کلسیم برای عملکرد طبیعی عضلات، انتقال پیام های عصبی و حفظ سلامت استخوان ها ضروری است.
هورمون PTH با تاثیرگذاری بر استخوان ها، کلیه ها و به طور غیر مستقیم بر روده، سطح کلسیم را تنظیم می کند و عملکرد آن به این صورت است:
- استخوان ها: باعث آزاد شدن کلسیم از استخوان ها و ورود آن به جریان خون می شود.
- کلیه ها: به کاهش مقدار کلسیمی که از طریق ادرار از دست می رود کمک می کند.
- روده: به طور غیرمستقیم و از طریق افزایش ویتامین D فعال، جذب کلسیم از مواد غذایی را افزایش می دهد.
|
اندام ها |
عملکرد PTH |
|
استخوان ها |
آزاد کردن کلسیم و وارد کردن آن به جریان خون |
|
کلیه ها |
کاهش دفع کلسیم از طریق ادرار |
|
روده |
افزایش جذب کلسیم به صورت غیرمستقیم از طریق ویتامین D فعال |
تفاوت تیروئید و پاراتیروئید
-
تفاوت در شکل و محل قرارگیری
غده تیروئید و غدد پاراتیروئید هر دو در قسمت پایینی گردن و در نزدیکی یکدیگر قرار دارند، اما از نظر شکل، اندازه و محل قرارگیری با یکدیگر متفاوت اند.
غده تیروئید غده ای پروانه ای شکل است که در جلوی نای قرار گرفته و از دو لوب راست و چپ تشکیل شده که به وسیله ایستموس (تنگه تیروئید) به هم متصل می شوند.
غدد پاراتیروئید بسیار کوچک تر از تیروئید هستند و معمولاً چهار عددند. این غدد بیشتر در پشت غده تیروئید قرار دارند و معمولاً شامل دو غده در قسمت فوقانی و دو غده در قسمت تحتانی هستند، هر چند محل غدد تحتانی می تواند در افراد مختلف متفاوت باشد.
محل قرارگیری غدد پاراتیروئید ممکن است در برخی افراد متفاوت باشد و این موضوع در تشخیص و جراحی اهمیت دارد.
-
تفاوت در هورمون ها و عملکرد
مهم ترین تفاوت غده تیروئید و غدد پاراتیروئید در هورمون هایی است که تولید می کنند و وظایفی است که این هورمون ها بر عهده دارند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش تیروئید نوزادان
هورمون های تیروئیدی (T3 و T4):
- متابولیسم بدن را تنظیم می کنند.
- بر ضربان قلب، دمای بدن، رشد و فعالیت بسیاری از سلول های بدن تأثیر می گذارند.
تیروئید با استفاده از ید و اسید آمینه تیروزین دو هورمون اصلی به نام های T3 و T4 تولید می کند. مقدار T4 بیشتر از T3 است، اما T4 در بافت هایی مانند کبد به T3 تبدیل می شود و T3 اثر بیشتری بر تنظیم سوخت و ساز دارد.
فعالیت تیروئید توسط هورمون محرک تیروئید (TSH) که از غده هیپوفیز ترشح می شود، کنترل می شود. با افزایش نیاز بدن به هورمون های تیروئیدی، ترشح TSH افزایش یافته و تیروئید تولید و ترشح T3 و T4 را بیشتر می کند.
هورمون های تیروئیدی تقریباً بر تمام سلول های بدن اثر می گذارند و در تنظیم مصرف انرژی و فعالیت های طبیعی بدن نقش دارند.
هورمون پاراتیروئید (PTH):
- در تنظیم میزان کلسیم خون نقش اساسی دارد.
- بر انقباض عضلات تاثیر می گذارد که این امر بر عملکرد قلب نیز اثرگذار است.
هنگامی که میزان کلسیم خون کاهش می یابد، غدد پاراتیروئید، PTH بیشتری ترشح می کنند.
پس از بازگشت کلسیم خون به محدوده طبیعی، ترشح PTH کاهش می یابد. بنابراین، تیروئید عمدتاً مسئول تنظیم سوخت و ساز بدن است، در حالی که پاراتیروئید وظیفه اصلی تنظیم تعادل کلسیم را بر عهده دارد.
-
تفاوت در مشکلات و بیماری ها
بیماری های تیروئید
اختلالات تیروئید را می توان به دو گروه اصلی ساختاری و عملکردی تقسیم کرد:
اختلالات ساختاری شامل ایجاد ندول (گره) تیروئید و گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید است. ندول های تیروئید شایع هستند و بیشتر آن ها خوش خیم اند، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت مشکوک بودن به سرطان یا ایجاد فشار بر نای و مری، ممکن است به بررسی یا درمان نیاز داشته باشند.
اختلالات عملکردی شامل پرکاری و کم کاری تیروئید هستند:
- پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدیسم): در این حالت غده تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون تولید می کند و ممکن است علائمی مانند تپش قلب، کاهش وزن، ضعف عضلانی، عصبی بودن و اضطراب و افزایش فعالیت بدن ایجاد شود. از علل شایع پرکاری تیروئید می توان به بیماری گریوز و برخی ندول های تیروئید اشاره کرد. درمان آن نیز ممکن است با دارو، ید رادیواکتیو یا جراحی انجام شود.
- کم کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم): در این حالت هورمون تیروئید کمتر از مقدار مورد نیاز بدن تولید می شود و می تواند باعث خستگی، کاهش فعالیت و افزایش وزن شود. یکی از شایع ترین علل آن بیماری های خودایمنی است. درمان معمولاً با جایگزینی هورمونT4 انجام می شود.
- سرطان تیروئید: نوعی بیماری مهم تیروئید است که با توجه به نوع و مرحله بیماری، به درمان مناسب نیاز دارد.
مشکلات غدد پاراتیروئید
اختلالات این غدد می توانند منجر به مشکلات جدی برای سلامتی شوند. از جمله مشکلات شایع می توان به کم کاری پاراتیروئید و پرکاری پاراتیروئید اشاره کرد:
- پرکاری پاراتیروئید: در این حالت غدد بیش از حد هورمون PTH تولید می کنند و باعث افزایش کلسیم خون می شوند. شایع ترین علت پرکاری اولیه، وجود یک تومور خوش خیم یا آدنوم در یکی از غدد است.
افزایش طولانی مدت کلسیم می تواند باعث سنگ کلیه، پوکی استخوان و اختلال عملکرد کلیه شود و در برخی افراد با علائمی مانند خستگی و ضعف همراه باشد.
درمان آن، بسته به شدت بیماری، معمولاً شامل جراحی و برداشتن غده درگیر است و در برخی موارد نیز از دارو برای کنترل سطح کلسیم استفاده می شود.
پرکاری اولیه پاراتیروئید در زنان شایع تر است و بیشتر در سنین بالاتر دیده می شود.
- کم کاری پاراتیروئید: در کم کاری پاراتیروئید، غدد به مقدار کافی هورمون PTH تولید نمی کنند و سطح کلسیم خون کاهش می یابد.
علائم آن شامل گرفتگی عضلات، گزگز لب ها و انگشتان، خشکی پوست و شکنندگی ناخن ها است. تغییرات خلق و خو نیز ممکن است در برخی افراد دیده شود.
درمان این بیماری معمولاً شامل مکمل کلسیم و فرم فعال ویتامین D است و در برخی بیماران منتخب ممکن است درمان جایگزین با هورمون پاراتیروئید یا داروهای مرتبط با آن در نظر گرفته شود.
تشخیص و کنترل این بیماری ها با آزمایشهای مربوط به کلسیم و PTH و پیگیری پزشکی انجام می شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کبد: تست های عملکرد، دلایل و تفسیر کامل نتایج
-
تفاوت در سرطانی شدن
سرطان تیروئید شایع است
سرطان غده تیروئید نسبتاً شایع است و انواع مختلفی دارد که شایع ترین نوع آن، با اختلاف زیاد، سرطان پاپیلاری تیروئید است. انواع دیگر شامل سرطان فولیکولار، مدولاری و سرطان تیروئید با تمایز ضعیف یا آناپلاستیک هستند.
خوشبختانه، شایع ترین نوع سرطان تیروئید، یعنی نوع پاپیلاری، در بیشتر موارد با موفقیت بسیار خوبی درمان می شود. انواع کمتر شایع، تهاجمی تر هستند و درمان موفقیت آمیز آن ها دشوارتر است. در میان آن ها، سرطان آناپلاستیک تیروئید یکی از تهاجمی ترین سرطان هایی است که ممکن است به آن مبتلا شویم.
سرطان پاراتیروئید بسیار نادر است
همان طور که پیش تر اشاره شد، پرکاری پاراتیروئید در بیشتر موارد به دلیل رشد یک تومور در یکی از غدد پاراتیروئید ایجاد می شود. با این حال در بیشتر موارد، آدنوم پاراتیروئید یک تومور خوش خیم است و علت شایع پرکاری اولیه پاراتیروئید محسوب می شود.
سرطان پاراتیروئید بسیار نادر است و در مقایسه با بیماری های خوش خیم پاراتیروئید شیوع بسیار کمتری دارد.
-
تفاوت در جراحی
جراحی تیروئید
در جراحی های تیروئید، تکنیک های مختلفی برای پاسخگویی به نیازهای فردی بیماران و شرایط پزشکی آن ها مورد استفاده قرار می گیرد. در ادامه، برخی از روش های رایج معرفی شده اند:
- تیروئیدکتومی کامل:
- تمام غده تیروئید برداشته می شود.
- برای درمان سرطان تیروئید یا گواترهای بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد.
- تیروئیدکتومی جزئی (لوبکتومی تیروئید):
- تنها بخشی از غده تیروئید برداشته می شود.
- این روش اغلب برای ندول های خوش خیم یا گواترهای کوچک تر انتخاب می شود.
- تیروئیدکتومی کم تهاجمی:
- برش های کوچک تری ایجاد می شود.
- باعث کاهش جای زخم و کوتاه تر شدن دوره بهبودی می شود.
- تیروئیدکتومی رباتیک:
- برای دستیابی به دقت بیشتر از فناوری رباتیک استفاده می شود.
- در برخی بیماران و مراکز منتخب، روش های رباتیک می توانند با هدف کاهش اسکار گردنی مورد استفاده قرار گیرند.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کم خونی: انواع، نحوه تشخیص و آمادگی
|
روش جراحی |
نتیجه و ویژگی |
مدت بهبودی |
|
تیروئیدکتومی کامل |
برداشتن تمام غده تیروئید |
چند هفته |
|
لوبکتومی تیروئید |
بخشی از غده تیروئید باقی می ماند |
کوتاه تر از جراحی کامل |
|
تیروئیدکتومی کم تهاجمی |
آسیب کمتر به بافت و برش های کوچک تر |
بهبودی سریع تر |
|
تیروئیدکتومی رباتیک |
دقت بالا و جای زخم کمتر |
مشابه روش های کم تهاجمی |
جراحی پاراتیروئید
- پاراتیروئیدکتومی
- در جراحی پاراتیروئیدکتومی، هدف اصلی شناسایی و برداشتن غده پاراتیروئیدی است که بیش از حد فعالیت می کند.
ممکن است در حین جراحی پاراتیروئید، ندولهای تیروئید مشاهده شوند. این ندول ها باید بررسی شوند و اگر احتمال سرطان تیروئید وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به نمونه برداری یا برداشتن آن ها همزمان با جراحی پاراتیروئید باشد.
بزرگ شدن شدید یا شکننده بودن بافت تیروئید می تواند شناسایی غدد پاراتیروئید طبیعی و غیرطبیعی را دشوارتر کند. بنابراین، انجام این جراحی توسط جراح باتجربه در زمینه پاراتیروئید و تیروئید، اهمیت زیادی دارد و می تواند به نتیجه بهتر و ایمن تر جراحی کمک کند.
انتخاب روش جراحی مناسب می تواند با توجه به نوع بیماری، شرایط بیمار و تجربه جراح، به درمان مؤثر و کاهش عوارض کمک کند.
آیا تیروئید و پاراتیروئید با یکدیگر تعامل دارند؟
تیروئید و پاراتیروئید از نظر عملکرد مستقل هستند، اما به دلیل نزدیکی آناتومیکی و نقش هر دو در تنظیم کلسیم و سلامت استخوان ها، ارتباط غیرمستقیمی با یکدیگر دارند.
هورمون های تیروئیدی بیشتر در تنظیم سوخت و ساز و فعالیت سلول ها نقش دارند، در حالی که PTH وظیفه اصلی تنظیم سطح کلسیم خون را بر عهده دارد.
هورمون PTH با تأثیر بر استخوان ها و کلیه ها و از طریق فعال سازی ویتامینD، به حفظ تعادل کلسیم کمک می کند. بنابراین، اگر چه این دو غده وظایف متفاوتی دارند، اما عملکرد صحیح هر دو برای حفظ سلامت استخوان ها، عضلات و سایر اندام های بدن اهمیت دارد.
نقش هورمون های تیروئید و پاراتیروئید در سلامت قلب و عروق
هورمون های تیروئیدی با تنظیم متابولیسم، ضربان قلب و فشار خون بر عملکرد قلب و عروق تأثیر می گذارند.
پرکاری تیروئید می تواند باعث افزایش ضربان قلب شود، در حالی که کم کاری تیروئید ممکن است ضربان قلب را کاهش دهد.
از سوی دیگر، هورمون PTH با تنظیم سطح کلسیم خون، در سلامت قلب و عروق نقش دارد.
اختلال در عملکرد پاراتیروئید و افزایش طولانی مدت کلسیم خون می تواند با برخی مشکلات قلبی و عروقی همراه باشد؛ بنابراین، تشخیص و کنترل منظم اختلالات تیروئید، پاراتیروئید و سطح کلسیم اهمیت دارد.
مطلب پیشنهادی: آزمایش کلیه: بررسی عملکرد کلیه، آمادگی و تفسیر نتایج
مراقبت چند تخصصی در بیماری های تیروئید و پاراتیروئید
در مراقبت چند تخصصی:
- متخصص غدد سطح هورمون ها و کلسیم را بررسی و کنترل می کند.
- جراح در مواردی مانند سرطان تیروئید یا آدنوم پاراتیروئید مداخله میکند.
- رادیولوژیست با استفاده از روش های تصویربرداری به تشخیص دقیق کمک می کند.
- متخصص تغذیه در کنترل کمبود ویتامین D و اختلالات کلسیم نقش دارد.
این همکاری باعث می شود درمان متناسب با شرایط و نیازهای هر بیمار انتخاب شود.
مطلب پیشنهادی: آزمایش قند خون: انواع، علائم و تفسیر نتایج
پرسش های متداول
- آیا تیروئید و پاراتیروئید یکی هستند؟
خیر. این دو غده از نظر محل قرارگیری، به هم نزدیک اند اما عملکرد متفاوتی دارند.
- تیروئید چه کاری انجام می دهد؟
هورمون های تیروئیدی عمدتاً در تنظیم متابولیسم، انرژی و فعالیت بدن نقش دارند.
- پاراتیروئید چه کاری انجام می دهد؟
با تولید PTH، سطح کلسیم خون را تنظیم می کند.
- چند غده پاراتیروئید داریم؟
در بیشتر افراد چهار غده پاراتیروئید وجود دارد.
- آیا بیماری تیروئید باعث بیماری پاراتیروئید می شود؟
خیر، بیماری های این دو غده معمولاً مستقل هستند، اگرچه به دلیل نزدیکی آناتومیکی ممکن است در تشخیص یا جراحی با یکدیگر مرتبط شوند.
- آیا سرطان پاراتیروئید شایع است؟
خیر، سرطان پاراتیروئید بسیار نادر است.
- جراحی تیروئید با جراحی پاراتیروئید چه تفاوتی دارد؟
در جراحی تیروئید بخشی یا تمام غده تیروئید برداشته می شود، در حالی که در جراحی پاراتیروئید معمولاً غده یا غدد پاراتیروئیدی بیش فعال شناسایی و برداشته می شوند.
جمع بندی
در نهایت، تفاوت تیروئید و پاراتیروئید در درجه اول به عملکرد و هورمون های ترشح شده توسط این دو غده مربوط می شود. تیروئید نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، انرژی و رشد بدن دارد، در حالی که پاراتیروئید وظیفه اصلی تنظیم سطح کلسیم و فسفر را بر عهده دارد.
با وجود نزدیکی این دو غده در ناحیه گردن، بیماری ها و روش های درمانی آن ها متفاوت است.
بنابراین، شناخت تفاوت تیروئید و پاراتیروئید می تواند به درک بهتر علائم و روند تشخیص و درمان کمک کند.
در صورت وجود علائم یا تغییر در آزمایش های مرتبط با تیروئید، کلسیم یا PTH، تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب به ارزیابی پزشک متخصص نیاز دارد.
