مقدمه: آزمایش چربی خون یکی از مهم ترین آزمایش های پزشکی است که برای ارزیابی سطح چربی های موجود در خون انجام می شود. این آزمایش به منظور اندازه گیری میزان کلسترول و تری گلیسیرید در خون به کار می رود و می تواند اطلاعات مفیدی در مورد سلامت قلب و عروق ارائه دهد. بالا بودن سطح چربی خون ممکن است خطر ابتلا به بیماری های قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات مرتبط با سیستم گردش خون را افزایش دهد. به همین دلیل انجام منظم این آزمایش به ویژه برای افرادی که دارای سابقه خانوادگی بیماری های قلبی هستند یا سبک زندگی ناسالم دارند توصیه می شود.
نتایج آزمایش چربی خون معمولاً شامل اندازه گیری چهار شاخص اصلی می باشد: کلسترول کل، کلسترول LDL (کلسترول بد)، کلسترول HDL (کلسترول خوب) و تری گلیسیرید. مقادیر غیرطبیعی هر یک از این شاخص ها می تواند نشان دهنده وجود مشکلات جدی در سلامت فرد باشد. برای انجام این آزمایش معمولاً از فرد خواسته می شود که چند ساعت قبل از نمونه گیری ناشتا باشد تا نتایج دقیق تری به دست آید. پزشکان با بررسی نتایج آزمایش و مقایسه آن با مقادیر استاندارد می توانند توصیه های لازم را برای تغییر سبک زندگی یا آغاز درمان های دارویی ارائه دهند.
آزمایش چربی خون چیست؟
چربی ها، موادی چرب و مومی شکل هستند که در بدن یافت می شوند. بدن شما برای عملکرد صحیح، رشد و تأمین انرژی، به چربی ها نیاز دارد. دو نوع مهم از چربی های موجود در خون، کلسترول و تری گلیسرید هستند. سطوح بالای چربی در خون می تواند باعث انسداد عروق شده و خطر بیماری قلبی و سکته را افزایش دهد.
آزمایش چربی خون، یک آزمایش خون است که میزان انواع مختلف چربی ها را اندازه گیری می کند.
نکات کلیدی
تنها راه برای دانستن این که آیا کلسترول شما بالا است، انجام آزمایش کلسترول است.
آزمایش کلسترول، یا غربالگری، نیاز به یک نمونه خون ساده دارد.
- کلسترول کل: مقدار کل کلسترول موجود در خون شما را نشان می دهد.
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا HDL (یا کلسترول خوب HDL): به حذف LDL از خون شما کمک می کند.
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی پایین LDL (یا کلسترول بد LDL): می تواند در رگ های خونی تجمع یافته و خطر بیماری قلبی را افزایش دهد.
- کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بسیار پایین (VLDL): تری گلیسرید ها را از کبد به سایر سلول ها منتقل می کند و ممکن است در رگ های خونی تجمع یابد.
- تری گلیسرید ها (TG): بدن شما مقداری تری گلیسرید تولید می کند، تری گلیسیرید ها همچنین از غذایی که می خورید تأمین می شوند. کالری های اضافی به تری گلیسرید تبدیل شده و برای استفاده های بعدی در سلول های چربی ذخیره می شوند.
نام های جایگزین:
پروفایل چربی؛ پنل چربی؛ آزمایش چربی؛ آزمایش کلسترول؛ پنل کلسترول؛ پنل خطر بیماری کرونری؛ پروفایل لیپوپروتئین
آمار مربوط به کلسترول
- از سال 2017 تا 2020، 4/86 میلیون بزرگسال در آمریکا (20 ساله یا بالاتر) مبتلا به کلسترول بالا یا لب مرز بودند (سطح کلسترول کل بیشتر یا مساوی 200 میلی گرم در دسی لیتر)
- بین سال های 2009 تا 2016، تقریباً 1 نفر از هر 5 نوجوان دارای میزان ناسالم کلسترول بود.
- از آنجا که کلسترول بالا علائمی ندارد، بسیاری از افراد از بالا بودن سطح کلسترول خود بی خبرند.
- تنها راه تشخیص کلسترول بالا، انجام آزمایش کلسترول است. تیم پزشکی شما می تواند با یک آزمایش خون ساده، سطح کلسترول شما را بررسی کند.
نحوه تشخیص چربی خون بالا
پزشک، کلسترول بالای خون شما را بر اساس سابقه پزشکی و خانوادگی، معاینه فیزیکی و آزمایش خون برای سنجش آن، تشخیص خواهد داد.
سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی
پزشک در مورد عادات غذایی، فعالیت بدنی، سابقه خانوادگی، داروهایی که مصرف می کنید و دیگر عوامل خطرزای بیماری های قلبی یا عروقی، از شما سوال خواهد کرد.
در طول معاینه فیزیکی، پزشک به دنبال علائم کلسترول خون بسیار بالا، مانند زانتوما (توده های زرد رنگ چربی بر روی پوست)، یا سایر علائم بیماری هایی که می توانند باعث افزایش کلسترول خون شوند، می باشد.
غربالگری کلسترول بالا
پزشک شما ممکن است آزمایش خونی به نام پنل لیپیدی را برای بررسی سطح غیر طبیعی کلسترول تجویز کند.
ممکن است برای انجام آزمایش، از شما خواسته شود که ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از انجام آن ناشتا باشید.
پنل لیپوپروتئین (لیپیدی)
پنل لیپوپروتئین که به آن پنل لیپیدی یا پروفایل لیپیدی نیز گفته می شود، میزان کلسترول LDL (کلسترول بد)، HDL (کلسترول خوب) و همچنین تری گلیسیریدها را در خون شما اندازه گیری می کند. سطوح کلسترول و تری گلیسیریدهای بالاتر از حد نرمال ممکن است نشان دهنده خطر بیشتر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی باشند.
پنل لیپوپروتئین اطلاعات زیر را ارائه می دهد:
- کلسترول کل
- کلسترول LDL (بد) : که منبع اصلی تجمع کلسترول و انسداد در شریان ها است.
- کلسترول HDL (خوب): که به کاهش انسداد کلسترول در شریان ها کمک می کند.
- تری گلیسیریدها: که نوع دیگری از چربی در خون شما هستند.
پنل لیپوپروتئین شما ممکن است علاوه بر سطح کلسترول، اعداد مفید دیگری را نیز ارائه دهد، از جمله: کلسترول بدون HDL (کلسترول کل منهای کلسترول HDL) و باقی مانده LDL (کلسترول کل منهای کلسترول LDL و HDL)
هدف از یک پروفایل لیپیدی سالم این است که سطح کلسترول بدون HDL، کمتر از ۱۳۰ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) باشد و سطح HDL برای مردان حداقل ۴۰ mg/dL و برای زنان ۵۰ mg/dL باشد. برای تعیین سطح بهینه چربی ها برای خود، با پزشک مشورت کنید.
چربی خون | اندازه گیری: کلسترول کل و HDL در پلاسما همراه با محاسبه کلسترول بدون HDL نمونه برای اندازه گیری: نمونه خون ناشتا یا غیر ناشتا | کلسترول بدونHDL (mg/dL) | کلسترول بدونHDL (mg/dL) آغاز از سنین 9 تا 11 سال و ممکن است زودتر بر اساس نظر بالینی | ||
امتیاز | سطح | امتیاز | سطح | ||
100 | <130 | 100 | <100 | ||
60 | 130-159 | 60 | 100-119 | ||
40 | 160-189 | 40 | 120-144 | ||
20 | 190-219 | 20 | 145-189 | ||
≥220 | ≥220 | 0 | ≥190 | ||
اگر سطح کلسترول تحت درمان دارویی باشد، ۲۰ امتیاز از نتیجه نهایی کم میشود. | اگر سطح کلسترول تحت درمان دارویی باشد، ۲۰ امتیاز از نتیجه نهایی کم میشود. | ||||
برای افراد سالم، دفعات انجام آزمایش پنل لیپیدی به سن، عوامل خطر و سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا بیماری های قلبی عروقی مانند تصلب شرایین، حمله قلبی یا سکته مغزی بستگی دارد.
زمان بندی غربالگری برای تعیین سطوح کلسترول خون :
- افراد زیر ۱۹ سال: غربالگری از سنین ۹ تا ۱۱ سالگی آغاز می شود و باید هر ۵ سال یک بار تکرار شود. در صورتی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا، حمله قلبی یا سکته مغزی وجود داشته باشد، ممکن است غربالگری از ۲ سالگی انجام شود.
- ۲۰ تا ۶۵ سال: بزرگسالان جوان باید هر ۵ سال یک بار آزمایش شوند. مردان ۴۵ تا ۶۵ ساله و زنان ۵۵ تا ۶۵ ساله نیز باید هر ۱ تا ۲ سال یک بار آزمایش شوند.
- افراد بالای ۶۵ سال : بزرگسالان مسن تر باید هر سال آزمایش شوند.
لیپوپروتئین-a
لیپوپروتئین(a) یا Lp(a) معمولاً جزئی از آزمایش پنل لیپیدی روتین نیست. سطوح بالای Lp(a) می تواند نشان دهنده افزایش خطر بیماری های قلبی یا عروقی باشد، حتی اگر سطح سایر کلسترول های شما در محدوده سالم باشد. سطوح Lp(a) شما توسط ژن هایی که از والدین خود به ارث می برید تعیین می شود و احتمالاً از کودکی تا پیری تغییر زیادی نخواهد کرد.
پزشک شما ممکن است آزمایش Lp(a) را در صوررت داشتن سابقه خانوادگی سکته مغزی یا بیماری قلبی زودرس، مانند حمله قلبی، یا عدم اطلاع از تاریخچه پزشکی خانواده تان تجویز کند.
اگر سطح Lp(a) شما بالا باشد، پزشک ممکن است برای کاهش خطر بیماری قلبی، استاتین ها (داروهای کاهش دهنده کلسترول) را تجویز کند، حتی اگر سایر سطوح کلسترول شما در محدوده سالم باشند.
نحوه انجام آزمایش چربی خون
برای این آزمایش، نمونه خون مورد نیاز است. در بیشتر موارد، خون از وریدی در قسمت داخلی آرنج یا پشت دست گرفته می شود.
احساس شما در حین انجام آزمایش:
ممکن است هنگام وارد شدن سوزن به داخل رگ، کمی درد یا سوزش خفیف احساس کنید. پس از گرفتن خون، ممکن است در محل نمونه گیری کمی احساس ضربان یا درد خفیف داشته باشید.
همانطورکه گفته شد، آزمایش کلسترول، نیاز به یک نمونه خون ساده دارد. این آزمایش سطح های مختلف کلسترول شما را به شرح ذیل بررسی می کند:
- لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) یا “کلسترول بد”. داشتن سطح بالای کلسترول LDL می تواند باعث تجمع پلاک در شریان ها شده و منجر به بیماری قلبی یا سکته شود.
- لیپوپروتئین با چگالی زیاد (HDL) یا “کلسترول خوب”. HDL به عنوان “کلسترول خوب” شناخته می شود، زیرا سطوح بالای آن می تواند خطر بیماری قلبی و سکته را کاهش دهد.
- تری گلیسیریدها، نوعی چربی در خون، که بدن از آن برای تولید انرژی استفاده می کند.
- ترکیب سطح بالای تری گلیسیرید با سطح پایین کلسترول HDL یا سطح بالای کلسترول LDL، می تواند خطر حمله قلبی و سکته را افزایش دهد.
- کلسترول کل، مجموع میزان کل کلسترول موجود در خون شما بر اساس اعداد HDL، LDL و تری گلیسیریدها.
نحوه آمادگی برای انجام آزمایش کلسترول خون
نباید به مدت ۹ تا ۱۲ ساعت قبل از انجام آزمایش، چیزی بخورید. در صورت ناشتا نبودن، فقط مقادیر کلسترول کلی و HDL ممکن است قابل استفاده باشند.
الکل و برخی داروها می توانند بر نتایج آزمایش خون تأثیر بگذارند.
- اطمینان حاصل کنید که پزشک شما از تمام داروهایی که مصرف می کنید، از جمله داروهای بدون نسخه و مکمل ها، آگاه است.
- پزشک به شما خواهد گفت که آیا لازم است مصرف دارویی را قبل از انجام این آزمایش متوقف کنید یا خیر.
- بدون مشورت با پزشک خود، مصرف داروها را متوقف نکنید یا تغییر ندهید.
چرا باید آزمایش چربی خون انجام دهیم؟
آزمایش چربی خون، به شما و پزشکتان کمک می کند تا میزان خطر ابتلا به بیماری های قلبی را ارزیابی کنید.
همچنین ممکن است این آزمایش را انجام دهید تا بررسی کنید که داروهای کاهش دهنده کلسترول تا چه حد مؤثر بوده اند.
چه کسانی باید آزمایش کلسترول بدهند؟
با تیم پزشکی تان، در مورد تاریخچه سلامت خود و این که هر چند وقت یک بار باید سطح کلسترول خود را بررسی کنید، مشورت نمایید. بررسی کلسترول باید از سنین پایین آغاز شود، حتی کودکان و نوجوانان نیز باید کلسترول خود را بررسی کنند.
- بزرگسالان سالم باید هر 4 تا 6 سال یکبار کلسترول خود را بررسی کنند.
- افرادی که بیماری قلبی، دیابت یا سابقه خانوادگی کلسترول بالا دارند، باید کلسترول خود را بیشتر از دیگران و به طور منظم بررسی کنند.
- کودکان باید حداقل یکبار بین سنین 9 تا 11 سالگی کلسترول خود را بررسی کنند.
- نوجوانان باید بین سنین 17 تا 21 سالگی کلسترول خود را بررسی کنند.
- کودکانی که چاقی یا دیابت دارند ممکن است نیاز به غربالگری و بررسی های بیشتر داشته باشند.
تحقیقات سال 2018 انجمن قلب آمریکا و انجمن قلب و عروق آمریکا توصیه می کنند که مدیریت کلسترول بر اساس خطرات ابتلا به بیمکاری های قلبی عروقی در طول عمر فرد انجام شود. این توصه شامل افرادی می شود که بین 45 تا 75 سال سن دارند، مبتلا به دیابت هستند یا عوامل خطر دیگری دارند.
بسیاری از افراد هرگز آزمایش کلسترول انجام نداده اند، بنابراین نمی دانند که آیا در معرض خطر هستند یا خیر.
متخصصان بهداشت و درمان، خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی را در طول عمر یک فرد، با در نظر گرفتن موارد زیر محاسبه می کنند:
- هر بیماری دیگری که فرد ممکن است به طور همزمان در کنار دیگر بیماری اش داشته باشد (بیماری های همزمان)
- آیا فرد تحت درمان فشار خون بالا قرار دارد.
- آیا فرد سیگار میکشد.
- هر عامل دیگری که ممکن است خطر ابتلا به بیماری قلبی عروقی را افزایش دهد.
تصمیمات مربوط به مدیریت و درمان کلسترول شما، باید با همکاری یک پزشک متخصص اتخاذ شود.
بسیاری از افراد هرگز کلسترول خود را بررسی نکرده اند، بنابراین نمی دانند که آیا در معرض خطر هستند یا خیر.
تفسیر نتایج آزمایش چربی خون
نتایج نرمال و تفسیر آن
محدوده های ایده آل و معمول برای این سطوح عبارت اند از:
- کلسترول کل، کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر (mg/dL) یا 5.18 میلی مول در لیتر (mmol/L)
- HDL، بین 40 تا 60 میلی گرم در دسی لیتر (1.04 تا 1.55 میلی مول در لیتر) هر چقدر مقدار بالاتر باشد بهتر است.
- LDL، معمولاً کمتر از100 میلی گرم در دسی لیتر (2.59 میلی مول در لیتر) ، برای افرادی که بیماری قلبی یا عروقی دارند، باید کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر (1.81 میلی مول در لیتر) باشد.
- VLDL، بین 2 تا 30 میلی گرم در دسی لیتر(0.05 تا 0.78 میلی مول در لیتر)
- تری گلیسرید، کمتر از 150 میلی گرم در دسی لیتر (3.88 میلی مول در لیتر) برای بزرگسالان ، کمتر از 90 میلی گرم در دسی لیتر (2.33 میلی مول در لیتر) برای افراد 10 تا 19 ساله.
محدوده های نرمال ممکن است در آزمایشگاه های مختلف کمی متفاوت باشد. با پزشک خود در مورد معنی نتایج آزمایش خاص خود مشورت کنید.
نتایج غیرطبیعی و معنای آن
اگر نتایج آزمایش چربی خون شما غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است تغییرات در سبک زندگی، داروهای کاهش دهنده کلسترول، یا نظارت مستمر بر سطح چربی های خون را به شما پیشنهاد دهد.
اعداد کلسترول خون چگونه روی شما تأثیر می گذارند؟
اعداد کلسترول شما اهمیت دارند، اما آن ها تنها بخشی از وضعیت کلی سلامت شما هستند. اطلاعات بیشتری در مورد اعداد بهینه کلسترول خون خود کسب نمایید.
تیم پزشکی اعداد کلسترول شما را همراه با تاریخچه خانوادگی، سن، جنسیت و سایر بخش های سبک زندگی یا سلامت شما مانند سیگار کشیدن، که می توانند خطر کلسترول بالا را افزایش دهند، بررسی می کنند.
علاوه بر این، تیم پزشکی شما ممکن است دستور انجام آزمایش کلسیم شریان کرونری (CAC) را بدهد تا به درک خطر شما کمک کرده و بهترین روش برای مدیریت سطح کلسترول شما را تعیین کند.
مجموع شرایط و اقدامات فوق، به تیم پزشکی شما کمک می کند تا مشخص کنند که آیا باید اقداماتی مانند تغییرات در سبک زندگی یا مصرف داروهای کاهنده کلسترول را برای کاهش ریسک بیماری قلبی و سکته مغزی انجام دهید یا خیر.
خطرات انجام آزمایش چربی خون
خطرات مربوط به گرفتن خون، بسیار کم است. اندازه رگ ها و شریان ها از یک فرد به فرد دیگر و از یک سمت بدن به سمت دیگر متفاوت است. گرفتن خون از برخی افراد ممکن است دشوارتر از سایرین باشد.
ریسک های دیگری که ممکن است هنگام گرفتن خون وجود داشته باشد، بسیار کم است، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- غش یا احساس سبکی سر
- ایجاد سوراخ های متعدد برای پیدا کردن رگ ها
- هماتوم (جمع شدن خون زیر پوست)
- خونریزی زیاد
- عفونت (خطر جزئی هر زمان که پوست آسیب ببیند.)
ملاحظات
برخی داروها، بارداری، عفونت و برخی شرایط پزشکی می توانند بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند.
